Kur’ân’ı dinleyen, onun lafız ve mânâ münasebetlerini yakından takip eden herkes, onun âyetleri arasında kendi ruh hâlini bulur; hatta çok defa kendisinin dahi izahta güçlük çektiği içsel ahvalinin şerh edildiğini görür.
Hatta insan, bir âyette kendini görüp bulamasa da bir başka âyette mutlaka Kur’ân kelimelerinin onun kalbini avucuna aldığını, gönlünü okşadığını ve nabzını tuttuğunu görür gibi olur. Evet, Allah (celle celâluhu), insanı Kur’ân’da âdeta şifrelemiştir. Bu şifre çözüldüğü an her şey anlaşılacaktır. Kur’ân, şu koca kâinatın en ücra köşelerinde yapayalnız olan insana Allah’ın en büyük bir lütfu, ihsanı ve hediyesidir. İnsan, onunla dostluk kurabildiği takdirde kendini tanır, Yaratıcısına iltica eder ve her türlü yalnızlıktan kurtulur.
Kur’ân-ı Kerîm, tarîh boyunca değişik açılardan ve farklı konulara ağırlık verilerek tefsîr edilmiştir. Lakin müstakil olarak psikolojik ve sosyolojik tefsîr, bugüne kadar geniş kapsamlı ve detaylı şekilde yapılmamıştır. Sahabe döneminden günümüze kadar müfessirler, psikolojik konuları içeren âyetleri, Kur’an’da geçen sosyal olayları belli ölçüde kendi bilgi ve dönemlerinin anlayışına göre açıklamaya çalışmışlardır. Son dönem müfessirlerden Seyyid Kutub ve Elmalılı Hamdi Yazır bazı ayetlerin tefsirlerinde nispeten denemişlerse de Kur’ân-ı Kerîm’in bir bütün olarak psikolojik ve sosyolojik tefsiri henüz gerçekleştirilmemiştir.
Oysa Kur’an-ı Kerim, din tesis eden bir metin olmanın ötesinde, insanın psikolojik ve sosyolojik boyutlarını aydınlatan bir rehber olarak da öne çıkar. Kur’ân, kâinatı yorumladığı gibi insanın da biricik yorumcusudur. Bu kutsal kitap, insanın zihnini ve toplumsal ilişkilerini anlamada benzersiz bir kaynaktır. Binlerce yıl boyunca insanlar, Kur’an’ın öğretileriyle hem bireysel hem de toplumsal düzeyde bir dönüşüm yaşamışlardır.
Kur’an, mesajları aracılığıyla, muhatabının içsel huzurunu bulma, sabır ve şükran gibi erdemleri geliştirmesine yardımcı olur. Kur’ân, psikolojinin ilgi alanı olan birçok insan davranışına, bunların sebeplerine ve sonuçlarına değinir. Ayetler, insanın fıtrî özelliklerini, gelişimini, alışkanlıklarını, sosyal rollerini, inançlarını, dinî ve ahlâkî tutumlarını, davranışlarını ortaya koyar ve tasvir eder. Ayrıca, stres, kaygı ve depresyon gibi modern zihinsel sağlık sorunlarına karşı da çeşitli çözümler sunar. Kur’an, insanın kendisiyle, toplumuyla ve Yaratıcısıyla olan ilişkisini anlamada derin içgörüler sunarak psikolojik bir denge sağlar.
Kur’an, toplumsal ilişkileri anlamada ve düzenlemede de rehberlik eden temel bir kaynaktır. Kur’an’da bahsedilen kavimler ve onların sosyal değerleri, toplumsal yönleri itibariyle sosyolojinin konusunu teşkil etmektedir. Kur’an’da bahsedilen toplumsal adalet, eşitlik, dayanışma ve yardımlaşma gibi kavramlar, toplumun refahını güçlendirmeye yönelik ilham verici prensipler sunarlar. Ayrıca Kur’an insanlar arası ilişkilerde dürüstlük, güven ve sorumluluk gibi değerleri teşvik eder, toplumun farklı kesimlerinden gelen bireyler arasında karşılıklı anlayışı güçlendirir.
Her çağda ortaya çıkan sosyal ihtiyaçların ve yeni gelişmelerin; Kur’an’ın bakış açısına, yorum ve değerlendirmesine ihtiyacı vardır. Sosyolojik Kur’an okumaları asla gramatik metne mahkûm bir anlama çabası değildir. Aksine metni ele alıp metne dayalı bambaşka bir açılımı geliştirerek; o metnin dinamikliğini ve ona ruh veren anlamı ihya etme çabasıdır. Kur’an’ı “asrın idrakine söyletme” çabasıdır bu.
Bu konuda başarılı olmak biraz da insanın bütün hissiyatıyla Kur’an’ın ruhuna nüfuz etmeye gayret göstermesine bağlıdır. Bu çaba ancak Kur’an ile yeni bir bağ kurmakla gerçekleştirilebilir. Bu bağı tekrar tesis etmek ve kuvvetlendirmek için uzmanların rehberliğinde Kur’an’ın altın ikliminde yolculuğa ihtiyaç vardır.
Böyle bir ihtiyacı karşılamak adına Risale & Hizmet Araştırmaları Merkezi, ilhamını M. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin Kur’an’ın Altın İkliminde eserinden alarak Psikolojik-Sosyolojik Tefsir Seminerlerinin ikincisini başlatıyor.
Seminerlerin amacı psikoloji ve sosyolojinin penceresinden Kur’an’a bakmak, Kur’an’ın penceresinden de insan psikoloji ve sosyolojisini incelemek, anlamaktır. Bu seminerler, psikolojik ve sosyolojik tefsirin toplum üzerindeki etkisini anlamak isteyen herkes için mükemmel bir fırsattır.
Kur’an’ın psikolojik ve sosyolojik boyutlarını keşfetmek için bir araya gelme fırsatını kaçırmayın! Gelin, ilme dayalı bu rehberlikle daha bilinçli ve huzurlu bir dini yaşamın kapılarını beraber aralayalım. Gelin, on haftalık bu yolculukla, Kur’an’ın mana derinliklerinde gezinerek, düşünce dünyamıza yeni ufuklar kazanma fırsatını yakalamaya çalışalım.
* * *
Psikolojik-Sosyolojik Tefsir semineri hakkında daha fazla bilgi edinmek ve kayıt olmak için: https://turkce.respectgs.us/risale-ve-hizmet-arastirmalari-merkezi/psikolojik-sosyolojik-tefsir/
*Aynure Ergüneş, Psikolojik Sosyolojik Tefsir seminerlerinin kıdemli öğrencisi ve hoca asistanıdır.
