Respect Graduate School 5 Eylül 2022’de “Siyer Felsefesi” isimli yepyeni bir program başlatıyor. Bu programın Siyer ilmine ait pek çok ezberi bozmayı hedeflediğini söyleyebiliriz. Bu programda, Siyerde cereyan etmiş, fakat ucu açık, bitmemiş, yani her devirde farklı formlarla tekrarlanabilecek olaylar incelenecektir. Program metodoloji olarak iki farklı yöntem kullanıyor: Ya Siyer olayları günümüzle kıyaslanarak inceleniyor veya tersi yapılarak günümüz olayları Siyer’de var olan benzerlikleri ile ele alınıyor.

Genellikle, Siyer’de olup biten hadiseler hikayeler şeklinde ele alınırlar. Böylece, olaylar mutlu bir son veya yürek parçalayan dramatik bir hadise olarak zihinlerde yer eder. Bu olayların her devirde tekrarlanabileceği gerçeği göz ardı edilir. Böylelikle Hazreti Peygamberin rehberlik vasfı sönükleşir. Oysa Kur’an “Bilin ki Allah’ın elçisi aranızdadır” (Hucurat, 7) ayetiyle Efendimizin aramızda olduğunu ve kıyamete kadar bize rehberlik yapacağını bildiriyor. Efendimizin hayatındaki hiçbir olay tarihte olup bitmiş ve bizler için anlamını yitirmiş değildir. Ancak bunu idrak edebilmek için dine ait temel disiplinleri günümüz şartlarına göre yorumlayabilmek, kolektif bir aklı devreye sokabilmek ve olaylara bütüncül bir nazarla bakabilmek gerekir: Yani hayata Siyer Felsefesi bakabilmek.

Öncelikle, dine ait temel meseleleri ele alırken sahabe efendilerimiz ve bizden öncekilerin nerede durduğunu iyi bilmemiz gerekir. Hadiselerin açık uçlarından yola çıkarak zamana uygun yorumlar geliştirip kendi düşüncelerimizi dile getirebiliriz. Elbette bunu yaparken dinin temel değişmez hükümlerini zedelememeye ve yıkmamaya dikkat etmemiz gerekmektedir. Ayrıca, bazı güncel problemlerimize çözüm bulup Siyer Felsefesi yapacağız derken de bin dört yüz yıllık koca bir İslam dini müktesebatını ve her biri konusunda uzman alimleri yok saymamalıyız. Tüm bunlara ek olarak; Kur’an-ı Kerim’e indiği devrin insanlarına hitap eden tarihsel bir metin ve Efendimizin hayatında cereyan eden hadiselere on dört asır evvel yaşanmış bitmiş nazarı ile bakmamamız gerekir.

İkinci olarak, kolektif aklı faaliyete geçirme meselesine gelince; umuma ait meselelerde iki kişinin vereceği karar her zaman tek kişinin vereceği karardan daha güçlüdür. Böylece daha isabetli sonuçlara ulaşabiliriz. Ayrıca, bir konuya başkalarının bakış açılarından bakabilmek adeta bir filtre görevi yapmaktadır. Bundan dolayı, filtreden geçirilmiş düşünceler, kararlar ve sonuçlar daha isabetli olacaktır. Kolektif şuura ulaşmanın bir diğer faydası da düşünceleri kalibrasyondan geçirme olacaktır. Bunu, daha keskin ve kıvrak zekalara kendi fikirlerimizin doğruluğunu denetletmek olarak izah edebiliriz.

Son olarak, sosyal yaşantı günümüzde fazlasıyla kompleks hale geldiğinden dolayı bırakınız bütün bilimler, bir tek bilimin bile bütün yönlerini bilmemiz imkansızlaşmış durumda. Günümüzün sosyal olaylarına ve Siyer olaylarına bütüncül bir gözle bakmak gerekmektedir. Hadiselere tek bir kişi bütüncül bir nazarla bakamayacağımızdan ötürü düşüncelerimiz de sınırlı kalacaktır. Ayrıca, olayları inceleyen bir kişinin o mevzu ile alakalı bütün detaylara vakıf olup bilgi sahibi olması söz konusu olamaz. Bir olayın; doğrudan veya dolaylı olarak tarafı olan kişi sayısı kadar etkeni veya edilgeni vardır. Bunu müteselsil zincirler haline getirdiğimizde işin bir kelebek etkisine dönüştüğünü söyleyebiliriz. Dahası, olayları ele alan tek bir kişi Kur’an-ı Kerim ve Siyer mantıkiliği içinde ele alamayıp; kendi dar görüşüne, nefsine ve arzularına mağlup olabilir. Ele alınan meseleleri Kur’an’ın ve sünnetin kıstaslarına göre değerlendirmekten uzaklaşır. O kişi için kabul edilebilir olan, maslahat görülen noktalar din tarafından kabul edilemeyen noktalar da olabilir. Bütüncül bakış açısıyla bakılmayan bir yerde dinin ruhuna aykırı hükümlerin ortaya çıkmasına ortam hazırlanmış olur.

Buna rağmen, Siyer olaylarının günümüz şartlarında felsefesini yapmanın mümkün olmadığını ve büyük hatalar yapılacağını söyleyenler de çıkacaktır. Bunu söyleyenlerin fikirleri de yabana atılmamalıdır. Zira, modern yaşamın insana dayattığı alışkanlıklar, fanteziler ve farkına varılmadan aslından uzaklaşan bir kısım uygulamalar, bizi dinin ruhuna aykırı dar bir alana itmiş olabilir. Modern hayat ile Asr-ı Saadet uygulamalarını bir arada görmek mümkün değildir gibi zannedilebilir. Siyere ait pek çok şeyi benimsemenin mümkün olmadığını, toplumun gidişatı ile bağdaştırılamayacağını söyleyenler de çıkacaktır. Fakat, fikir alışverişlerinden zarar görüldüğüne rastlanmamıştır. Şahsi mülahazalara ve inisiyatiflere bırakılmadan heyetler tarafından ele alınan meselelerde yanılma payı en aza indirilmiş olacaktır. İşte Siyer Felsefesi programı böyle bir heyet oluşturma gayretidir.

Özetleyecek olursak, Siyer Felsefesi programı Efendimiz aleyhissalatu vesselamın aramızda olup en güzel örnek olma özelliğinin bize yeteceği hakikatini bir kez daha vurgulamaktadır. O (sav), zulmün, vahşetin kol gezdiği bir ortamda zihinleri ve kalpleri terbiye etmiş, hayatın anlamını öğretmiştir. Günümüz şartlarında, sahip olduğumuz hakikatlere güvenimiz tam olarak, kolektif bir şuur oluşturabilirsek ve hadiseleri mahruti bir bakış açısıyla tarayabilirsek Siyer Felsefesi ile hayata bakabilmeyi öğrenmiş oluruz. Bu programın hedefi gez-göz-arpacık çizgisinde; kâinat-insan-hayat perspektifini ele alıp hakikate ulaşmaktır. Herkesin malumu olduğu üzere insan zihninin en kolay öğrenme ve anlama yöntemi kıyastır. Geçmişi ve günümüzü bir arada ele alıp mütalaa etmek mukayese kapasitemizi artıracaktır. Böylece geleceğe daha bir dinamik ümitle bakabilir ve geleceğin medeniyetinin mimarları arasında yerimizi alabiliriz.

Risale & Hizmet Araştırmaları Merkezi’nin Siyer Felsefesi Semineri hakkında daha fazla bilgiyi burada bulabilir, kayıt olabilir, burs başvurusu yapabilirsiniz: https://turkce.respectgs.us/risale-ve-hizmet-arastirmalari-merkezi/siyer-felsefesi/

*Necati Mert, Respect Graduate School bünyesinde faaliyet gösteren Risale & Hizmet Araştırmaları Merkezi’nin Siyer Felsefesi seminerinin koordinatör ve öğretim görevlisidir.

Neden Siyer Felsefesi? yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Yıllar içinde pek çok hac ve umre organizasyonun bir parçası olduk. Artı ve eksileri ile pek çok olaya şahit olduk, zorluklarla karşılaştık. Meşakkatin mazeret olarak kullanıldığını ve kolaylığa kaçıldığını, hac ibadetinin hakkı ile ifa edilemediğini defalarca gördük. Halbuki rabbimiz “Haccı da umreyi de Allah için hakkıyla ifa edin. Bakara, 2/196” buyuruyor.

Her ne kadar hacca gitmenin mali ve bedeni yükümlülükleri olsa da hac bilgisi kadın erkek bütün Müslümanlara farzdır. “Bana hayatımda hac hiç farz olmaz” diye düşünseniz bile hac bilgisi farzdır. Ayet ve hadislerde bildirilen, Allah Teala’nın murad ettiği, Efendimiz’in bizzat uyguladığı haccı günümüz şartlarında icra edebilecek bilinçli bir topluluk oluşturmak istiyoruz. Haccın ihyası ile hem Müslüman topluluklara örneklik oluşturma hem de toplumun bu konudaki bilgi seviyesini yükseltme en büyük gayemizdir.

Respect Graduate School’da başlayacak sertifika programımız; zihinlerde birçok soru işareti olmasına rağmen bilgi problemini ortadan kaldırmaya, bilginin nasıl pratiğe dönüştürüleceğini öğretmeye ve maneviyatı yükseltmeye/moralleri düzeltmeye yöneliktir.

Öncelikle, bilgi çağı denen bu devirde hac ile ilgili en büyük meşakkatin bilgi problemi olması dikkate değerdir. Bu yolculuğa çıkacaklar üç kaynağa başvuruyorlar. Hacca gidip gelenlerin tecrübeleri, ilmihal kitapları ve organizasyon eğitimleri en çok başvurulan kaynaklardı. Şimdilerde buna sosyal medyayı da ekleyebiliriz. Önceden gidip gelenlerin bilgisine başvurmak, hurma, zemzem ve seccadenin nereden alınacağından öte bilgiye ulaştırmıyor. Kitaplara müracaat etseniz bile konuyu anlamak kolay olmuyor. Hac ve umre ibadeti kitaplarda yazdığından farklı olarak uygulaması farklılık gösteren ibadetlerdir. Bir de şirketlerin ve organizasyonların verdiği eğitimler var. Bunlarda süre sınırlı ve yetersiz oluyor. Yolculuğa çıkmadan kısmen de olsa eğitim verdiğimiz gruplarda bile zaman zaman problemler yaşadık. Son zamanlarda sosyal medyadan uzmanların bilgilendirmelerine rağmen birçok bilgi kirliliği mevcuttur.

Bilgi problemine ek olarak, bir de uygulama problemi vardır. Ülkemizde fıkıh alanında dev bir eser olan 8 ciltlik ‘Istılahatı Fıkhiyye Kamusu’ ve halen en önemli müracaat kaynağı olan ‘Büyük İslam İlmihali’nin yazarı Ömer Nasuhi Bilmen hocaya ithaf edilen bir anekdot vardır. Bu eserlerindeki hac bahislerini hac yapmadan naklen yazmıştır. “Keşke kitaplarımdaki hac bahislerini hac yaptıktan sonra yazsaydım.” dediği anlatılmaktadır. Hatta başından geçen iki olayı anlatmaktadır. Mescid-i Haram’a girip tahiyyetül mescid namazı kılmak isteyince kendisini Mekkeli bir genç rehberin uyarmış ve “Üstad Kabe’de tahiyyetül mescid kılınmaz! Buranın tahiyyetül mescidi tavaftır, tavafa gir!” demiş. Bir diğer olayda tavafta yorulmuş Hicr-i İsmail’in aralığından hızlıca tavafı bitirmek istemiş yine görevliler kendisini uyarmış: “Buradan geçerek tavaf olmaz, hatmin etrafından dolaş!”

Hepsinden önemlisi hac ibadeti maneviyatı yükseltmeye ve moralleri düzeltmeye yöneliktir. Asr-ı Saadet’te Efendimiz sonrası gelişmeleri düşünecek olursanız bunların Veda Haccı sonrası olduğunu görebiliriz. Hac bir kongredir. Dünyanın dört bir yanından gelenlerin; milletlerini, bölgelerini temsil ettiği, birbirinden haberdar olduğu bir kongredir. Haccın kendi içindeki hikmetleri ve sembolleri müminin zihninde ümmet olma şuurunu geliştirir. Mümin hem kendi durumunu kardeşlerine gösterir hem de diğer Müslüman kardeşlerinin durumlarından haberdar olur. Semboller üzerinden hikmetleri ve hikmetlerin bize verdiği mesajları öğrenmeye, yaşamaya hepimizin ihtiyacı var. Velev ki hacca gidemeyecek olsanız bile…

Özetleyecek olursak; hac ibadeti herkese farz olmasa bile, bilgi problemini ortadan kaldırmak, pratiğe nasıl döküleceğini bilmek ve moralini yüksek tutmak her Müslümanın üzerine farzdır.

Çok iyi bir hazırlık döneminin ardından 22 ana üniteyi, alt başlıkları ile, 50’den fazla konuyu uzmanlarıyla takdim etmeye çalıştık. Bunun için bazı kriterler de ortaya koyduk. Hac-umre uygulamalarında bulunmuş, eser vermiş ve daha önce eğitim vermiş kişilerden; uzmanlık alanlarını da dikkate alarak istifade etmeye gayret ettik. Bayan hocalarımızın olmasına, kadınların dünyasından da haccı ele almayı prensiplerimiz arasına koyduk. Bir yaz kampı ve bilgi şenliği mahiyetindeki  programımıza herkesi davet ediyorum.

NOT: Respect Graduate School, Hac ve Umre Sertifikası Programı Koordinatörü. Hac ve Umre Sertifikası Programına kayıtlar 20 Mayıs günü sona erecek olup, buradan kayıt yapılabilmektedir: https://turkce.respectgs.us/hac-ve-umre-sertifika-programi/

“Hiç gitmese bile hac bilgisi her Müslümana farz” yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.