5. «SÖZEL VE GÖRSEL VE SANAL MAHREMİYET» BİLİNCİ

✓Anne-baba veya herhangi biri, çocukların duyacağı bir şekilde belden aşağı konuşmamalı, cinsel sohbetlerde bulunmamalı, özel bölgelerle ilgili konuşmamalı, küfür etme gibi mahremiyeti zedeleyici sözcükleri kullanmamalıdır.

✓Anne ve baba, özellikle 0-3 yaş arası bebeklerin gözü önünde çıplak veya iç çamaşırları ile bulunmamalıdır. Çocuk anne ve babasının özel hayatlarına şahit olmamalıdır.

✓Çocuk, sözel ve görsel mahremiyeti zedeleyici küfür, erotik, pornografik içerikli film, resim ve müziklerden uzak tutulmalıdır. Bunun için de çocuk, internetle, telefon ve TV ile denetimsiz bir şekilde baş başa bırakılmamalıdır.

✓Çocuğa internette yabancılarla konuşmaması gerektiği, sanal ortam da olsa bu ortamın gerçek ortamdan farkının olmadığı anlatılmalıdır. Özel resimlerin ve bilgilerin(TC kimlik numarası, doğum tarihi, telefon numarası vb.) sanal ortamlarda(facebook, twitter, instagram vb.) paylaşılmaması gerektiği, «Nasıl ki sokaktan geçen bir yabancıya resimlerini, özel bilgilerini vermiyorsan, sanal âlemde de bu bilgilerini kimseye vermemelisin.» gibi açıklayıcı cümlelerle çocuğa anlatılmalıdır.

✓«Çocuk bir şeyden anlamaz, bilmez.» anlayışından uzak durmalı, çocuğun her şeyi kayıt altına aldığı unutulmamalıdır.

6. «YALNIZLIK VE ÇIPLAK OLMAMA» BİLİNCİ

✓Banyoda çıplak olmama(örneğin bir havuz şortuyla banyo yaptırılabilir veya çocuk büyükse kendi yapabilir), soyunup giyinirken, tuvalette ve banyoda yalnız olma davranışlarını kazandırmada en önemli husus, anne ve babanın çocuğa model olmasıdır.

✓Tuvalet eğitimi esnasında tuvaletini tek başına yapabilecek seviyeye gelmiş çocuğun tuvalette yalnız bırakılmasında fayda vardır. Yalnız kalamıyorsa, anne veya baba, çocuk tuvaletini yaparken sırtını dönerek, çocuğuna yalnız yapılacak bir davranış içerisinde olması gerektiği mesajını verebilir.

✓Her ne sebeple olursa olsun, 4 yaşına girmiş bir çocuğa tuvaletin «özel» bir mekân olduğu, tuvalet ihtiyacını gideren birinin başkaları tarafından görülmesinin doğru olmayacağı öğretilmelidir.

✓Anne-baba çocuklarıyla tamamen çıplak halde aynı anda banyoda bulunmamalı ve birlikte yıkanmamalıdır.

✓Çocuklar 3 yaşından itibaren banyo yaparken üzerlerinde külot yada şort bulunmalıdır. Böylece çocuklar, genital bölgelerinin görülmemesi gerektiğini pratikte uygulayarak da öğrenir.

✓Özellikle 7 yaşından sonra genital bölgelerinin her ne sebeple olursa olsun(tıbbi sebepler hariç) bir başkası tarafından görülmemesi gerekir.

✓Çocuk, kendi odasında anne-baba yardımı dışında soyunma ve giyinmede kimsenin olmaması gerektiğini bilmelidir.

✓Anne ve baba yalnızlık ilkesine uymuyorsa, aile içinde eşlerin ve çocukların yanında giyinip soyunuyorsa çocuğa mahremiyete dair hiçbir şey öğretemezler.

7. «İZİN VERİRSEM KABUL EDİLİRSİN» İLKESİ

✓Anne-baba ve yakın akrabalar 4 yaşından itibaren çocuğun odasına girerken kapıyı çalıp, «girebilir miyim» diyerek izin almalı ve bu bilinç çocuğa adım adım kazandırılmalıdır. Bu izin alma, anne ve babasının odasına girmek üzere olan çocuğun da izin almasını sağlayacaktır.

✓7 yaşından sonraysa, artık çocuktan izin almadan onun özel dünyasına adım atılmaması gerekir. Böylece çocuk, odasının kendisine ait olduğunu, biricikliğini ve özerkliğini hissedecektir.

✓Çocuk, odasının özel alanı olduğunu kavrayıncaya, kendi izni olmadan özel dünyasına kimsenin giremeyeceğini ve gerekirse izin vermeyebileceğini öğreninceye kadar bu eğitim devam etmeli ve gereken özen gösterilmelidir.

✓Bu eğitim, hem çocuğun kişiliğine saygıyı arttırır, hem de rahatsız olduğu bir durumda ona itiraz edebilme becerisini kazandırır.

8. AKRABA-ÇEVRE FARKINDALIĞI

✓Çocuklar, çevresindeki her yetişkine karşı sonsuz güven duygusu beslerler. Onların dünyasında bir yetişkinin yalan söylemesi, kötülük düşünmesi ve anormal davranışlar sergilemesi neredeyse imkânsızdır.

✓Bir çocuğun çevresinde kendisi için tehlike olabilecek kişileri kavrayabilmesi en erken 7-9 yaş döneminde başlar. Hatta birçok çocuk, bu tehlikelerin büyüklüğünü ancak 14-15 yaşlarında ya da ergenlik döneminde kavrayabilir.

✓Çocukların yetişkinleri kategorize etmesi ne kadar zor da olsa, ilk çocukluk yanılgılarının önüne geçebilmek ve «amca» diye hitap ettiği yabancılar ile kendi amcası  arasındaki farkı öğrenmesi için anne-babanın rehberliğine ihtiyacı vardır. (Öz amca ile Bakkal Amca arasındaki fark öğretilmeli.)

✓Kuzenler «kardeş» değildirler. Toplumumuzda kuzenlere, «siz kardeşsiniz» dendiğini, buna bağlı olarak zaman zaman birlikte yatmalarına, hatta masumca birlikte «banyo yapmalarına» izin verildiğini çok fazla görmekteyiz. Bu yüzden kuzenlere kesinlikle «siz kardeşsiniz» denmemeli, onlara birbirlerinin akrabaları olduğu öğretilmelidir.

9. BAŞKALARININ MAHREMİYETİNE SAYGI DUYMAK

✓Bu konuda öncelikle anne-baba çocuğa örnek olmalıdır. (Odasına girerken, sevmek, öpmek için izin istemek. Cinsel obje içerikli ses ve görselleri çocuğun gözü önünde dinleyip izlememe. Çocuğun yanında başkalarının mahremiyetini ihlal edici konuşmalar yapmama, küfür etmeme vb.)

✓Anne-baba izin istiyorsa çocuk da isteyecektir. Anne-baba çocuğu izliyorsa çocuk da izleyecektir. Bundan dolayı iyi örnek olmalı ve izlemenin, bir başkasının özel bölgesine bakmanın ve dokunmanın hoş bir davranış olmadığı çocuğa anlatılmalıdır.

✓Bu anlatım, küçük çocuklarda oyun yöntemi kullanılarak yapılmalıdır. Çocuğa nasihat ederek mahremiyeti öğrenemeyeceği bilinmelidir.

10. «HAYIR» DİYEBİLMEYİ ÖĞRENMEK

✓İstismar edilmiş çocuklarla yapılan görüşmelerde görülen gerçeklerden biri de, çocuğun ilk andan itibaren «hayır» diyememesidir.

✓Çocuğa «hayır» demeyi öğretmek, çocuğun isteklerine «hayır» cevabı vermekle öğretilmez.

✓Çocuğun «hayır» kelimesini kullanmayı öğrenmesinin temel şartı, çocuk «hayır» dediğinde anne-babanın bu cevaba saygı duyması ve bunu «evet»e çevirmek için çaba harcamamasıdır.

✓Aile içinde kendini değerli bulan, duygu ve düşüncelerine saygı duyulan ve hak ettiği statü verilen çocuk, kendini rahat ifade eder.

✓Çocuk, hoşuna gitmeyen bir istek karşısında, «hayır» diyebiliyor, bu tercihi ailesi ve çevresi tarafından saygı görüp bu isteksizliği anlayışla karşılanıyorsa; böyle bir çocuk, istismar olaylarına karşı savunma sistemini geliştiriyor demektir.

✓Kendi yaş dönemine göre, «vicdan mekanizması» gelişmemiş çocuğa «hayır» demeyi öğretmek doğru değildir. Vicdani duyguları gelişmemiş bir çocuk «hayır» demeyi öğrenirse, artık hayatı boyunca iyi-kötü her şeye hayır diyebilir.

Hizmetten |  Psikolojik Danışman Kerem Şahin

Kaynaklar:

1) Çocuk Bu İhmale Gelmez / Uzman Klinik Psikolog Mehmet KURTOĞLU / Nesil Yayınları / Ocak 2016

2)Nezaket ve Zarafet İçin Mahremiyet Eğitimi / Uzman Pedagog Dr. Adem GÜNEŞ / Timaş Yayınları / Aralık 2015

Mahremiyet eğitimi -2 | Psikolojik Danışman Kerem Şahin yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Aşağıda okuyacağınız yazı, mahremiyet eğitimiyle alakalı yazılmış iki kitaptan özetlenmiştir. Piyasada bu konuyla alakalı bir çok kaynak bulabilirsiniz. Bu yazı için yararlanılan kaynaklardan ve başka kaynaklardan da yararlanabilirsiniz.

Biraz uzun olduğu için yazı iki bölüm halinde yayınlanacaktır. İyi okumalar.

Mahremiyet eğitiminde, mahremiyetin bir davranış olarak sergilenmesini sağlamak amaçlanmalıdır. Mahremiyet, kelime anlamı olarak «gizlilik ve kişisel gizlilik» anlamlarına gelir.

Mahremiyet eğitimi; çocuğun küçük yaşlardan itibaren (3 yaş), özerkliğinin ve kendisine ait kişisel bir gizliliğinin farkına varması, gizliliğini sergilemesi, bu gizliliğini koruması, başkalarının da gizliliğine ve özerkliğine saygı duyması sürecidir. Mahremiyet eğitiminin uzun bir süreci kapsadığı unutulmamalıdır. Mahremiyet eğitimi, çocuğun gelişimine uygun, davranış eğitimi şeklinde, 3-7 yaşları arasında verilmelidir. Şimdi adım adım bu sürecin nasıl yürütüleceğini açıklayalım:

1. «BEDENİM BANA ÖZEL!» BİLİNCİ

✓Çocuk bedeninin kendisine özel olduğunu hissetmelidir. Bu his önce anne-baba tarafından kazandırılmalıdır. Çocukların bedenleriyle ilgili tasarruflarda, çocuklardan onay almak gerekir. Mesela çocuğu öperken bile ondan izin istenmelidir ki, çocukta bu benim bedenim bilinci gelişsin.

✓Anne-babalar altını ıslatmış, üzerini kirletmiş, terlemiş çocuğunun kıyafetlerini öfkeyle çıkarmamalı, çocuğun onurunu kırmamalı, sabırlı olmalıdır. Bu durumda «Altını ıslatmışsın, üzerin kirlenmiş, değiştireyim istersen. Çok terlemişsin, istersen atletini çıkaralım.» tavrıyla yaklaşmalıdır.

✓Çocuk, izin alarak sevilmelidir. «Seni öpebilir miyim kızım/oğlum? Seni kucaklayabilir miyim? Yanağını okşayabilir miyim?» gibi sorularla çocuk izin almaya alıştırılmalıdır.

2. «DOKUNULMASI YASAK OLAN YERLERİM» REFLEKSİ

✓Çocuklar 4-5 yaşlarından itibaren, vücutlarının belli bölgelerine temas edilmesinden rahatsız olmaya başlamalıdırlar. Dokunulması yasak olan, çocuğun özel bölgelerinin popo, göğüs ve bacak arası bölgeler olduğu çocuklara oyunlarla anlatılmalıdır. Çocuk oyuncak bebeğini giydirerek görülmemesi gereken bölgeleri öğrendiğini gösterebilir.

✓Çocuklar anne-baba, akraba, eş-dost tarafından cinsel organlarına dokunularak, öpülerek, vurularak sevilmemelidir.

✓Alt değiştirme sırasında, büyük kardeşler mümkünse orada bulunmamaları gerekir. Ama ergenlik sonrası dönemdeki çocuklarımızdan gerektiğinde yardım alabiliriz.

✓Bir zaruret olmadığı taktirde, çocuğun altını sadece anne değiştirmeli, bunun mümkün olmadığı zamanlarda sürekli farklı kişiler değil, sabit kişilerin (anneanne, babaanne vb.) değiştirmesi daha uygun olur. Böylece çocuğun doğal utanma duygusu zedelenmemiş olur.

✓Tuvalet temizliği görevi adım adım çocuğa devredilmelidir. 4 yaşından itibaren bir çocuk, artık kendi temizliğini kendi yapar hale gelmelidir. Bu konu mümkün olduğu kadar geciktirmeden halledilmelidir.

3. FİZİKSEL BASKIYA DİRENME GÜCÜ

✓Küçük yaşlardaki çocuklar kendi güçsüzlüklerini ve çaresizliklerini, büyüklerin gücünü keşfettikçe anlar. Ne yazık ki yetişkinler bazen farkında olmadan, çocukların üzerinde güç gösterisinde bulunurlar (Bir büyüğün çocuğu zorla sevmek istemesi, kollarını kilitlemesi, zorla kucaklaması, zorla öpmesi gibi) Fakat çocuk, o esnada kendinden büyük birinin gücüne teslim olur ve ondan kaçılamayacağını hafızasına yazar. Yapılan araştırmalarda suiistimal edilmiş çocukların birçoğunun bu düşünce yüzünden çırpınmadığını, bağırmadığını, kaçmaya çalışmadığını gösterir.

✓Çocuklarında bu olumsuz kanaati oluşturmak istemeyen anne-babalar, çocuklarını severken büyük ve orantısız güç gösterilerinden sakınmalıdırlar. Çocuğa, kendisine karşı bir güç gösterisinde bulunulduğunda direnme ve karşılık vermenin işe yarayacağı bilinci edindirilmelidir.

✓Bunun için de çocuğun kaçma becerisini geliştirecek saklambaç, mendil kapmaca, yakalamaca, köşe kapmaca gibi oyunlar oynanabilir.

✓Anne-babanın ceza amaçlı güç kullanması da çocuğun «fiziksel baskılara direnme refleksini» zedeler. Aile içi itişip kakılmaya alışan, zor kullanılarak bazı davranışlara ikna edilen çocuğun tacize direnme becerisi kırılır. Kendi gücünün yetersizliğini öğrenen çocuk, büyükler karşısındaki güçsüzlüğünü kabul eder ve zor anlarda güçlüye kendini teslim etme pasifliği kazanır. Bu nedenle çocuklar asla fiziksel güç kullanarak bir işe razı edilmemelidir. (Bahçede oynayan çocuğu yaka paça eve sokmak vb.)

4. «VÜCUDUM GÖRÜNMEMELİ» HİSSİ

✓Çocuk, vücudunun belli bölgelerinin, özellikle genital bölgelerinin görünmesinden ve açıkta bulunmasından rahatsızlık duymalıdır.

✓Bebek yürümeye başladığı andan itibaren, ortada çırılçıplak bırakılmamalıdır. Çocuk hatırlayabildiği en küçük yaştan itibaren (bu yaklaşık 3 yaştır) başkalarının yanında genital bölgelerinin hep iç çamaşırı ile örtülü olduğunu hatırlamalıdır.

✓Özellikle 4 yaşından itibaren çocuk, ev içinde ve ev dışında çırılçıplak bulunmamalı, giysilerini kendisinin giyip çıkarmasına imkan sağlanmalıdır.

✓Böylece çocuk, kendi çıplaklığına karşı bilinçsizce bir alışkanlık kazanır ve buna bağlı olarak refleks geliştirir. Başkalarının yanında kendini çıplak görmeye alışkın olmayan çocuk, giysilerinin birileri tarafından değiştirilmesinden büyük rahatsızlık duyar.

✓Çocuk, ev dışında sokak ortasında başkalarının rahatlıkla görebileceği yerlerde tuvaleti yaptırılmamalı, altı değiştirilmemeli ve çırılçıplak havuza/denize sokulmamalıdır. Sokak ortasında tuvalet yaptırılan çocuğun utanma hissi zedelenmiş olur.

✓Anne-babalar çocuğun yanında soyunup giyinmemeli, çocuk odada ise ondan dışarı çıkması istenmeli. Aynı şekilde çocuğun kendi başına, odasında veya müsait bir odada giyinmesi sağlanmalıdır.

✓Çocuk anne-babasının odasına kapıyı vurup girmek için izin istemeli. Aynı şekilde anne-baba da çocuğun odasına izinsiz girmemeli.

Devam edecek…

Hizmetten |  Psikolojik Danışman Kerem Şahin

Kaynaklar:

1) Çocuk Bu İhmale Gelmez / Uzman Klinik Psikolog Mehmet KURTOĞLU / Nesil Yayınları / Ocak 2016

2)Nezaket ve Zarafet İçin Mahremiyet Eğitimi / Uzman Pedagog Dr. Adem GÜNEŞ / Timaş Yayınları / Aralık 2015

Mahremiyet eğitimi-1 | Psikolojik Danışman Kerem Şahin yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.