Panelin açılış konuşmasını JWF Başkanı Mehmet Kılıç yaptı. Moderatörlüğünü ise Güney Afrika Kültürel, Dini ve Dilsel Haklar Komisyonu üyesi Dr. Rajendran Govender üstlendi.

Uluslararası Katılım ve Çok Boyutlu Tartışma

Şili’den Dr. Rocío C. Rodríguez, İspanya’dan Dr. Joan Hernandez Serret, Güney Afrika’dan hukukçu Ishka Eraman, Bulgaristan’dan Dr. Marcel Israel ve Türkiye bağlamını ele alan Dr. Ali Ünsal’ın katılımıyla gerçekleşen panelde; artan toplumsal kutuplaşma, dini kimlikler üzerinden yürütülen ayrımcılık, nefret söylemi ve seçici dini kısıtlamalar gibi başlıklar masaya yatırıldı.

Konuşmacılar, din özgürlüğünün yalnızca anayasal güvenceyle sınırlı bir hak olmadığı; eğitim politikaları, medya dili, etik liderlik ve kurumsal iş birliği ile desteklenmesi gereken bir toplumsal sorumluluk alanı olduğu görüşünde birleşti.

Türkiye’de 15 Temmuz Sonrası Din Özgürlüğü Tartışmaları

Panelde Türkiye’ye ilişkin değerlendirmelerde bulunan Dr. Ali Ünsal, 15 Temmuz 2016 sonrasında din özgürlüğü alanında yaşanan gelişmeleri ele aldı. Ünsal, özellikle Fethullah Gülen ile ilişkilendirilen Hizmet Hareketi örneği üzerinden, dinî metinlerin ve düşünsel faaliyetlerin kriminalize edilmesini gündeme getirdi.

Sunumda; şiddet içermeyen kitapların, vaazların ve dini notların ceza davalarında delil olarak kullanıldığı; çok sayıda din görevlisi, imam ve eğitimcinin kamusal görevlerinden uzaklaştırıldığı ifade edildi. Ayrıca pasaport iptalleri, toplu ihraçlar ve fiilî kara listeler nedeniyle binlerce kişinin sosyal ve ekonomik mağduriyet yaşadığı belirtildi.

Medya Dili, Damgalama ve Toplumsal Kutuplaşma

Ünsal, devlet yetkilileri ve hükümete yakın medya organlarında kullanılan damgalayıcı dilin, belirli bir dini grubun toplum nezdinde “tehdit” olarak sunulmasına yol açtığını dile getirdi. Bu söylemlerin sosyal kutuplaşmayı derinleştirdiğini ve ayrımcılığı beslediğini vurguladı.

Ayrıca camilerin ve cuma hutbelerinin siyasal söylemin aracı hâline getirilmesinin, dinin toplumsal ayrışmayı artıran bir unsur olarak kullanılmasına örnek teşkil ettiği ifade edildi. Cezaevlerinde dini hakların engellenmesi ve bazı vakalarda ölümle sonuçlanan ihmaller de din özgürlüğü ihlallerinin insani boyutuna dikkat çekmek amacıyla gündeme getirildi.

Ortak Mesaj: Din Özgürlüğü Demokratik İstikrarın Temelidir

Panel, din özgürlüğünün yalnızca belirli bir grubun meselesi olmadığı; demokratik istikrar, insan onuru ve toplumsal barış açısından temel bir hak olduğu vurgusuyla sona erdi.

Katılımcılar, din özgürlüğünün korunmasının hukukun üstünlüğü, çoğulculuk, sorumlu iletişim ve kurumsal iş birliği temelinde mümkün olabileceğini belirterek, kolektif sorumluluğun altını çizdi.

Panelin tamamı kamuoyunun erişimine açık olarak yayımlandı.

Program linki:

Dünya Dinler Arası Uyum Haftası’nda JWF’den Din Özgürlüğü Paneli yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Durumun vahametine dikkat çekmek isteyen Amerika merkezli Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı JWF, sosyal medya üzerinden kampanya başlatacak.

30 Ekim Cuma günü Birleşmiş Milletler Zorla veya İstemsiz Kayıplar Çalışma Grubu’nun Türkiye’de Kayıp İnsanlar İnceleme Raporu hakkında sosyal medya üzerinden paylaşımlarda bulunulacak.

Tarih: 30 Ekim Cuma, 2020
Saat: 2:00 pm (New York)
19:00 (Avrupa)
21:00 (Türkiye)

Hashtag 30 Ekim Cuma 
JWF twitter hesabından (@JWFoundation_) duyurulacaktır.
Konu: Birleşmiş Milletler Türkiye’de Kayıp İnsanlar İnceleme Raporu
Kaynak: https://undocs.org/en/A/HRC/45/13/Add.4

Organizasyon:
Journalists and Writers Foundation (JWF)
International Association of Human Rights Advocacy (IAHRA)

JWF’nin yayınladığı basın bülteninin ayrıntıları:

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi 45. Oturumu 14 Eylül-2 Ekim 2020 tarihinde toplandı. İnsan hakları, medeni, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel hakların geliştirilmesi ve korunması konularının tartışıldığı bu oturumda Birleşmiş Milletler Zorla veya İstemsiz Kayıplar Çalışma Grubu Türkiye’nin Kayıp İnsanlar İnceleme Takip raporunu paylaştı.

BM Çalışma Grubu, Türkiye hükümetine insan hakları ve insani yükümlülüklerini yerine getirmek konusunda 24 tavsiyede bulundu. Türkiye’nin bu tavsiyeler karsısındaki tutumu hukukun üstünlüğü ve demokrasi için bir sınav olarak kabul ediliyor.

Birleşmiş Milletler, sistematik ve devlet destekli zorla kaçırma davalarını insanlığa karşı işlenmiş suç olduğunu hatırlattı ve bunu Türk Ceza Kanunu’na dahil etmesi konusunda Türkiye’yi uyardı, zorla kaybetme suçunu işlenenler ve azmettirenler için inceleme başlatmasını tavsiye etti.

BM raporuna göre “kasıtlı öldürme, işkence ve toplumun bir kısmına karşı siyasi, ideolojik, ırksal veya dini bir plana göre özgürlükten yoksun bırakmanın sistematik olarak işlenmesi de insanlığa karşı bir suç teşkil eder.”

Türkiye hâlâ iç hukukunda zorla kaçırma eylemini suç olarak kabul etmemiştir. Bu sebeple, kayıplar şu ana kadar diğer cezai suçlar gibi soruşturulmuş ve kovuşturulmuştur.

BM Zorla veya İstemsiz Kayıplar Çalışma Grubu (WGEID) Türkiye’ye toplamda 202 kayıp vakası iletti ve Mart 2016 itibarıyla 79 kişi hala kayıptır.

Özellikle 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrasında, Türk Millî İstihbarat Teşkilâtı Türkiye’de ve yurtdışında zorla kaçırma operasyonların düzenlemiştir. Türkiye genelinde en az 26 kişi güpegündüz zorla kaçırılmıştır.

Birleşmiş Milletlere göre, bugüne kadar, Türkiye Hükümeti çeşitli devletlerin yetkilileriyle koordineli olarak düzenlediği gizli operasyonlarla 100 yüzden fazla mağduru zorla geri getirdi. Dünyanın dört bir yanından en az 40 mağdur, çoğu kez aileleri ve çocuklarıyla birlikte zorla kaçırılmaya maruz kaldı.

Rapora göre, 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında, Türkiye’nin “dokunulmazlık yasasının zorla kaçırılma vakalarının artması için uygun bir zemin hazırladığı” sonucu ortaya konmuştur. Türkiye Hükümeti’nin zorla kaçırılmaların ortadan kaldırılması, hakikat, adalet, hafıza ve tazminat haklarının korunmasının Türkiye’de hukukun üstünlüğü ve demokrasi güçlendirilmesi için önemli olduğunun altını çizdi.

Çalışma Grubu, Türkiye’nin “devlet destekli sınır ötesi kaçırmalar ve Türk vatandaşlarının çok sayıda devletten Türkiye’ye zorla geri gönderilmesi gibi sistematik operasyonları hakkında ciddi endişe duyuyoruz” dedi.

OHAL kararnamelerinin, zorla kaybetmeler de dahil olmak üzere ciddi insan hakları ihlallerine karışmış devlet görevlilerine kapsamlı bir dokunulmazlık sağladığı tespit edilmiştir. Devlet görevlileri tarafından işlenen insan hakları ihlalleri için dokunulmazlık yasasının Türkiye’deki yetkilileri sorumlu tutmanın önündeki en temel engel olduğunu gözlemlemektedir.

Hizmet hareketi ve gönüllülerine yönelik devlet idarecileri tarafından yapılan nefret söylemleri terör suçlamaları, zorla kaçırılmalarla ilgili bağımsız ve etkili soruşturmaların yapılmasını olumsuz etkilediği anlaşılmaktadır. Kovuşturma ve mahkûmiyet oranlarının düşük olması, bu sistemik eksikliklerin bir başka kanıtı olarak görülüyor.

Kayıp yakınlarının seslerini duyurma ve hak aramalarına karşılık devletin yıldırma ve taciz hareketleri endişe vericidir. Birleşmiş Milletler, yıllardır sevdikleri için hakikat ve adalet arayan Cumartesi Anneleri‘nin protestolarına karşı Türk yetkililerin tepkisini kınıyor. Birleşmiş Milletler Türkiye Hükümeti’ni ifade, barışçıl toplanma ve örgütlenme haklarının yanı sıra hakikat, adalet, hafıza ve tazminat haklarını korumaya ve güvence altına almaya çağırmaktadır.

JWF Kayıp ve kaçırılmalarla ilgili sosyal medya çalışması başlatıyor yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

24 ülkeden 34  Sivil Toplum Kuruluşu ile ortaklaşa düzenlenen uluslararası konferans, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için BM’nin 2030 küresel ajandasının uygulama sürecini gözden geçirmeyi amaçlıyor. Dünyanın farklı yerlerinden seçkin üst düzey konuşmacılar ve panelistler, 2015 yılında BM’de benimsenen hedeflerin gerçekleştirilmesi için sivil toplumun katkısını ve kaydedilen ilerlemeyi değerlendirecek.

Panel 3 kısımdan oluşacak.

Panel 1: Kadınların Güçlendirilmesi ve Cinsiyet Eşitliği
Panel 2: Barış, Adalet ve Kurumların Güçlendirilmesi
Panel 3: COVID-19 Salgınından Öğrenilen Dersler: Sosyal ve Ekonomik Faktörler

Programın sonunda Pioneers in SDGs ödül töreninde (24 Eylül 2020- 12:00PM) pozitif sosyal değişime ilham veren örnek projeler ile toplumda sürdürülebilir barış ve kalkınmaya katkıda bulunan sivil toplum kuruluşlarını tanıtarak ödüller verilecek.

Konferans web sitesi:
www.unga-conference.org

Konferans kayıt ve katılım (23 Eylül 2020)
https://hopin.to/events/unga-conference-2020

Konferans YouTube link (23 Eylül 2020)

Ödül Töreni YouTube link (24 Eylül 2020)

UNGA CONFERENCE 2020
“Dönüşen Dünyada BM Kalkınma Hedefleri ve Beş Yıllık Eylemler”

23 Eylül 2020 Çarşamba günü NY saatiyle 10am – 4pm arasında düzenlenecek uluslararası konferansa soru ve fikirleriyle herkes katılım sağlayabiliyor.

KONFERANS SAATİ
Amerika-NY (10am-4pm)
Avrupa (16:00-22:00)
Afrika (17:00-23:00)
Asya (19:30-1:30)
Avustralya (24:00-6:00)

Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı barış ve kalkınma sorununu masaya yatıracak yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

BM Keyfi Tutuklama Çalışma Grubu ve BM Özel Raportörleri, 26 Ağustos 2020 tarihli ortak mektubunda, Türkiye’nin uluslararası ve insan hakları yükümlülükleri ile uyumluluğuna ilişkin ciddi endişeleri olduğu uyarısında bulundu. Temel insan haklarından yararlanmayı derinden etkileyen istisnai yasal yetkilerin kullanılması göz önüne alındığında, olağanüstü hâl (OHAL) yetkilerinin 7145 sayılı Kanun yoluyla normal hukuka dönüştürülmesi, vatandaşların adalet arayışını, adil yargılama ve hukuk devleti normlarını olumsuz etkilediğini ifade etti.

BM Özel Raportörlerinin yaptıkları bu uyarıya göre “Türkiye hükûmeti, 18 Temmuz 2018 tarihinde olağanüstü halin (OHAL) kaldırılmasına rağmen OHAL döneminde kabul edilen ulusal güvenlik yetkilerinin çoğunu Terörle Mücadele Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişikliklerle olağan hukuka dahil etmiştir. Ancak 25 Temmuz 2018 tarihli 7145 sayılı Kanun, olağanüstü hâl yetkilerinin çoğunu üç yıllık ek bir süre için düzenlemiştir.”

Birleşmiş Milletlerin Türkiye hükûmetine gönderdiği mektupta, “terörle mücadele yasal çerçevesi, fikir, ifade ve örgütlenme özgürlüğü dahil olmak üzere, temel özgürlüklerin kullanımını önemli ölçüde sınırlayabileceği, adil yargılanma hakkı ve keyfi gözaltı uygulamalarını etkileyebileceği” uyarısında bulundu.

Birleşmiş Milletler, 26 Ağustos 2020 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Hükümetine gönderdiği uyarı mektubunda, “(d) avukatlara karşı terör suçlamalarının kullanılması da dahil olmak üzere […], terörle mücadele yasal çerçevesi kapsamında bireyin avukatlık hakkına müdahale etme yetkisine ilişkin ciddi endişelerini” ifade etmişti. Gönderilen uyarı mektubunda, “avukatların müvekkillerinin hukuki temsilini engelleme, korkutma, taciz, kovuşturma ve kovuşturmaya yönelik tehditler endişe vericidir” ifadesine yer verilmiştir.

11 Eylül 2020’de Ankara’da, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “F..Ö avukatları” olarak tanımladığı yapının bir parçası oldukları iddiasıyla 60 avukat gözaltına alındı. Sözde “terör örgütü üyesi olmakla” suçlanan müvekkilleri temsil eden avukatlar başsavcılığın talimatıyla keyfi olarak tutuklandı.

Birleşmiş Milletler, Türkiye’nin terörle mücadele yasasının, ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü, barışçıl toplanma özgürlüğü ve keyfi gözaltına alınmama hakkını ihlal eden uygulamalara yol açabileceğini uyarısında bulunmasına rağmen yukarıda bahsi gecen bu hukuk dişi uygulamalardan, Türkiye’nin mevcut terörle mücadele yasasının, uluslararası terörle mücadele ve insan hakları standartlarına uygun olmadığı anlaşılmaktadır.

Birlemiş Milletler Keyfi Tutuklama Çalışma Grubu ve beş BM Özel Raportörü, Türkiye’nin uluslararası insan hakları yükümlülüklerine uygunluğunu sağlamak üzere AKP hükûmetine terörle mücadele mevzuatının belirli yönlerini gözden geçirme ve yeniden değerlendirme çağrısında bulundu.

Terörizm suçlamalarına maruz kalan kişilere, kendi seçtikleri bir avukata erişim ve onunla iletişim kurma hakkı dahil olmak üzere, “Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin 14. Maddesinde belirtilen tüm usul güvencelerinin verilmesini sağlayın” uyarısında bulundu.

Özellikle COVID-19 salgını bağlamında, insan hakları savunucuları ve sivil toplum aktörleri de dahil olmak üzere, terör suçlamalarına maruz kalan kişilerin uzun süre tutuklu yargılanmasının acilen gözden geçirilmesini ve bu kişilerin denetimli serbest bırakılması tavsiyesinde bulundu.

OHAL döneminde alınan kanun hükmünde kararnamelerin, insan hakları mağduriyetlerine yol açtığına dikkat çeken Birleşmiş Milletler, bu düzenlemelerin uluslararası standartlara yeniden uyarlanmasının Türkiye’nin demokratik hukuk devleti normlarına geri dönmesi için ön şart olduğu değerlendirmesinde bulundu.

Kaynak: https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=25482

Kaynak:JWF | NewYork

(JWF, 2014 yılında New York Eyaletinde kayıtlı 501(c)3 kâr amacı gütmeyen bir sivil toplum kurulusudur. JWF, 2019 yılında Birleşmiş Milletler Küresel İletişim Departmanı (UNDSC) ile akredite olmuştur.)

BM, Türk Hükumetini uyardı yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.