“Ey iman edenler! Haktan yana olup vargücünüzle ve bütün işlerinizde adaleti gerçekleştirin ve adalet numunesi şahitler olun. Bir topluluğa karşı, içinizde beslediğiniz kin ve öfke, sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Âdil davranın, takvâya en uygun hareket budur. Allah’a karşı gelmekten sakının. Çünkü Allah yaptığınız her şeyden haberdardır. (Maide; 8)

“Her hak sahibine hakkını ver.” (Buhârî, Savm, 51)

Muhterem Müslümanlar! Hutbemiz, insana ve temel insan haklarına saygı üzerinedir.

Allah’ın güzel isimlerinin tecelli ettiği en kıymetli eseri, insandır. O, en yüksek saygıyı hak eden küçük bir Âlem gibidir. İnsan onuruna ve insan haklarına saygı, İslam dininin temel prensiplerindendir. Müslümanlığa göre insanlar analarından hür doğmuşlardır. Hak ve kıymet açısından hepsi birbirine eşittir. Düşünce hürriyeti, ifade hürriyeti, vicdan hürriyeti vazgeçilmez haklardandır.. ve yine Müslümanlığa göre ırk, cins, renk, dil, din ayrımı yapılmaksızın herkes aynı hak ve aynı imkânlara sahiptir.

Peygamber Efendimiz hicretle Medine’yi şereflendirdiğinde, değişik inanç, değişik düşünce ve farklı etnik guruplarla yaptığı sözleşmeye (Medine Sözleşmesine) milimi milimine riayet etmiş; dini, ırkı, sosyal seviyesi ne olursa olsun, fevkalâde bir hassasiyetle herkesin hukukunu gözetmiş ve uzak-yakın çevreye göre ‘Medine-i Münevvere’ bir ‘dâru’l-emân’ (emniyet beldesi) hâlini almıştı. Efendimiz (s.a.s) farklı zaman ve mekanlarda; malın, canın, aklın, dinin, neslin korunması hususlarında tahşidat üstüne tahşidat yapmıştı.

 Kur’an-ı Kerim’de insanın değeri ve onuru üzerine birçok ayet bulunmaktadır. Şu ifadeler, insanların yaratılış itibarıyla üstün, değerli ve eşit varlıklar olduğunu açıkça belirtmektedir: “Gerçekten Biz Âdem evlatlarını şerefli kıldık… ve onları yarattığımız varlıkların çoğuna üstün kıldık.” (İsra; 70)

 Bir diğer açıdan sosyal adalet ve hukuk önünde eşitlik ilkeleri de birçok ayet-i kerime ile dile getirilmektedir: “Allah size, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğinizde adalete uygun tarzda hüküm vermenizi emreder. Allah bununla size ne de güzel öğüt veriyor! Şüphe yok ki Allah semî ve basîrdir (sözlerinizi de hükümlerinizi de hakkıyla işitir, bütün yaptıklarınızı hakkıyla görür).” (Nisa Suresi, 4/58)

Peygamber Efendimiz’in (s.a.s) hadisleri de insanların değeri ve eşitliği konusunda önemli mesajlar içermektedir. Bir hadislerinde, “Ey insanlar! Şunu iyi bilin ki Rabbiniz birdir, atanız da birdir. Hepiniz Âdem’densiniz, Âdem de topraktandır. Arap’ın Arap olmayana, Arap olmayanın Arap’a; beyazın siyaha, siyahın beyaza takva dışında bir üstünlüğü yoktur…”  buyurarak, insanlar arasındaki ırk, renk ve etnik köken farklarının hiçbir üstünlük sebebi olamayacağını vurgulamaktadır. (Tirmizi Tefsir’ul Kuran 50; Müsned, 5/411)

Bu aynı zamanda farklılıkları zenginlik kabul ederek birlikte yaşamanın da zihni ve fikri temellerini belirtmesi açısından çok önemlidir.

Efendimiz (sas) Hicri 11. yılın Safer ayında (Mayıs 632) saldırı için hazırlanan Bizans kuvvetlerine karşı hazırlanan birliğe Usame bin Zeyd’i kumandan tayin eder. Hz. Ebû Bekir ile Hz. Ömer gibi önde gelen sahabileri de onun emrine verir. Yalnız azatlı bir kölenin oğlu olan Hz. Üsame’nin (r.a) genç ve tecrübesiz olması bazılarının Efendimiz’in bu uygulamasına itiraz etmelerine yol açar. Bunu duyan Hz. Peygamber (s.a.s) hastalığına rağmen mescide gider ve itiraz edenlere Hz. Usame’nin babası Zeyd b. Hârise’yi Mûte Savaşı için kumandan tayin ettiği günleri hatırlatarak, “Daha önce onun babasını kumandan tayin etmeme de karşı çıkmıştınız. Babası kumandanlığa nasıl lâyıksa oğlu da lâyıktır” diyerek itirazların yersizliğini belirtir. (İbn Sa‘d, II, 190) Görüldüğü gibi, Efendimiz (s.a.s) hem Hz. Zeyd’e hem de oğlu Hz. Üsame’ye (r.anhuma) bir zamanlar Mekke ve Medine’nin aristokratları, elitleri, zenginleri, soyluları sayılabilecek insanların üzerinde bir konum ve fırsat vermiştir. Böylece bir kez daha bu uygulaması ile ırkçılığı toplumdan kaldırmak için adım atmış ve fırsat eşitliği prensiplerini bizzat hayata geçirmiştir.

İslâm, hiçbir din ve milliyet farkı gözetmeksizin bütün din mensuplarına, hatta düşmanlarına bile bu insânî değeri bahşetmiş ve onları hayatlarında da ölümlerinde de korumuş; savaşta bile cesetlerinin her türlü işkence ve tahribata maruz bırakılmasını, parçalanmasını, müsle yapılmasını haram kılmıştır.

Bir gün Efendimiz Ashâbtan bir grupla otururken, yakınlarından bir cenaze geçmiş ve Efendimiz cenazeyi görünce ayağa kalkmıştı. Yanında bulunanlar, onun bir müslüman cenazesi olmadığını, söyleyerek, “ayağa kalkmanız gerekmezdi” demek istemişlerdi. Onların bu sözü üzerine Allah Rasulü (s.a.s): “Ama, o bir insan, Müslüman değilse insan da mı değil?” cevabını vermişti. (Nesei, Cenaiz, 46)

Efendimiz (s.a.s) savaş zamanında bile olsa; kadınların, çocukların, yaşlıların öldürülmesini, ibadethanelerinin yıkılmasını, ağaçların kesilmesini, hayvanların öldürülmesini kesin olarak yasaklamıştır.

İslam âlimlerinin hemen hepsi, İslam dininin temel değerlerinden olan insan hakları, eşitlik ve adalet konuları üzerine, ciltler dolusu yorumlar yapmışlardır. Bu bağlamda akla gelen ilk örneklerden biri İmam-ı Azam’dır (v. M 767). Müslüman olmayan devletlerle süregelen çatışmaların yaşandığı ve Müslümanların o devletlerde din hürriyetine sahip olmadığı bir dönemde bile, insan haklarının din farkı gözetmeksizin herkes için geçerli olduğunu söylemiştir. İmam-ı Azam’ın bunu ifade ederken kullandığı cümle: “İnsan olarak yaratılan herkes; temel insan haklarına sahiptir.”

İslâm, asırlarca evvel, suç ve ceza mevzuunda kanunîlik ilkesini vaz’ediyor; kesinleşmiş bir suç olmadığı takdirde kimsenin suçlu sayılamayacağını, zanlının da diğer insanlar gibi haklarının bulunduğunu ve bunların kat’iyen onun elinden alınamayacağını; ihtimallere binaen insanların sorgulanamayacağını; kimseye işkence edilemeyeceğini; her hakkın muhterem olduğunu; insan haklarıyla alâkalı hiçbir şeyin küçümsenemeyeceğini önemli bir kural olarak ifade eder.  Ayrıca adaletin önemli esaslarından biri de; birisinin hatası ile akraba ve dostlarının, milletinin ve devletinin sorumlu tutulamayacağıdır. Cenab-ı Hak, Kur’an-ı Kerim’de;  “Hiçbir günahkâr, başkasının günahını yüklenmez.” herkes kendi günahının cezasını çeker buyurur. (Fâtır, 35/18)

Müslümanlığı doğru anlamanın yolu; kendi öz kaynaklarına yani Kitaba, Sünnete ve Siyer-i Nebeviye müracaattan, aynı zamanda hakiki temsilcilerini takip etmekten geçmektedir. “İnsana saygı, yaratıcıya saygıdır” “Her bir insan potansiyel olarak, Cenâb-ı Hakk’ın onun adına yemin ettiği eşref-i mahlûk bir varlıktır”,  “İnsan haklarının korunması ilahi bir emirdir ve o toplumun her kesimi eşit hak ve imkânlara sahiptir.

Rabbim bizleri insana layık olduğu değeri veren ve ona derin bir saygı duyan gerçek Müslümanlardan eylesin!

İnsana ve Temel İnsan Haklarına Saygı   WORD

İnsana ve Temel İnsan Haklarına Saygı    PDF

Cuma Hutbesi | İnsana ve Temel İnsan Haklarına Saygı yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

İstatistiklerin Ötesinde: İnsan Hikayeleri

Sergi, Türkiye’de yaşanan hak ihlallerini rakamlardan ibaret olmaktan çıkarıp ziyaretçileri gerçek insan öyküleriyle yüzleştiriyor. Kıtalar arası taşınan 30’dan fazla kişisel hatıra arasında; Tahir Elçi’nin kravatı, gazeteci Mehmet Baransu’nun cezaevi radyosu ve cezaevinde anne sütünden mahrum kalan bebek Murat’ın biberonu gibi sarsıcı objeler yer aldı.

Melbourne: “Sessiz Çığlıklar Kamusal Hafızada”

Melbourne programı, SBS’in efsanevi ana haber sunucusu George Donikian’ın sunumuyla Serenity Community Centre’da yapıldı. Advocates for Dignity (AFD) ve Advocates of Silenced Turkey (AST) iş birliğiyle düzenlenen gecede öne çıkan mesajlar şöyleydi:

• George Donikian: Sergiyi “sessiz bırakılmış çığlıkların kamusal hafızaya taşınması” olarak nitelendirdi.

• Prof. Dr. İsmail Albayrak: “Devletin dini adalettir” diyerek, adaletsizliğin toplumsal yıkımlarına dikkat çekti.

• Dr. Leighann Spencer: Sergideki somut hatıraların akademik verilerden çok daha derin bir iz bıraktığını vurguladı.

Sydney: Customs House’da Vicdan Buluşması

Serginin Sydney ayağı, şehrin tarihi mekanlarından Customs House’da Galaxy Foundation ev sahipliğinde gerçekleşti. AFD Başkanı Mehmet Saral, serginin sadece bir hatırlatma değil, aynı zamanda mağdurlarla bir dayanışma köprüsü olduğunu belirtti. Sivil toplumun deneyimli ismi Jim Mein ise çok kültürlü toplumların otoriterleşmeye karşı birlikte yaşama iradesini koruması gerektiğini ifade etti.

“Adalet Yerini Bulmadığında Hafıza Devreye Girer”

Her iki şehirde de büyük ilgi gören ödüllü “Metamorfoz” belgeselinin yönetmeni ve AST Koordinatörü Aslıhan Kas, yaptığı konuşmada şunları söyledi: “Adalet yerini bulmadığında hafıza devreye girer. Biz hafızayı canlı tutuyoruz; çünkü insan onuru hatırlanmayı hak eder.”

Serginin kurucu ortağı Myra Karaca ise baskının psikolojik boyutuna değinerek, gerçek onurun “görülmek ve hatırlanmak” olduğunu hatırlattı.

Gençlerden Büyük Destek

Organizasyonun dikkat çeken bir diğer noktası ise 60 üniversiteli gencin gönüllü olarak görev almasıydı. Gençlerin bu sahiplenişi, insan hakları mücadelesinin gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemli bir mesaj olarak kayda geçti.

Sessiz Çığlıklar Sergisi, her durakta aynı evrensel gerçeği haykırmaya devam ediyor: Adalet, hafıza ve insan onuru asla unutulmamalıdır.

Sessiz Çığlıklar Sergisi Avustralya’da: KHK’lıların Hatıraları İlk Kez Bu Kıtada yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Türkiye’de son yıllarda yaşanan en kapsamlı insan hakları hafıza çalışmalarından biri olan Tenkil Müzesi, 7 Şubat 2026 tarihinde Almanya’nın Hanau kentinde yeni sergisini ziyaretçilerle buluşturdu. “Yüzleşmek ve İyileşmek” temasıyla açılan sergi, ilk günden itibaren yoğun ilgi gördü.

On Yıllık Zulmün Tanıklıkları

2013 yılından bu yana Türkiye’de yaşanan ve yüz binlerce insanı doğrudan etkileyen sistematik hak ihlallerini merkeze alan Tenkil Felaketi Ana Sergisi; özgürlüklerin, mesleklerin ve toplumsal yaşamın nasıl adım adım tasfiye edildiğini belgeleyen sarsıcı bir arşiv sunuyor. Arşiv materyalleri, görseller ve kişisel anlatımlar eşliğinde hazırlanan çalışma, kamuoyuna yansımayan ihlalleri görünür kılıyor.

Abdullah Aymaz’dan Ziyaret

On yıldır süregelen zulümlere ait bilinmeyen gerçeklerin yansıtıldığı serginin pek çok önemli ziyaretçisi oldu. İlahiyatçı yazar Abdullah Aymaz da sergiyi ziyaret eden isimler arasında yer aldı. Aymaz, sergideki eserleri ve belgeleri yakından inceleyerek çalışmanın önemine dikkat çekti.

“Medya & Tenkil” Bölümü İlk Kez Kamuoyuna Açıldı

Serginin en dikkat çeken yeniliği ise “Medya & Tenkil” başlıklı özel bölümün ilk kez ziyarete açılması oldu. Bu bölüm, Tenkil sürecinde medyanın rolünü ve kamusal sorumluluğunu ele alan ilk kapsamlı sergisel çalışma olma özelliğini taşıyor.

Bu özel bölümde öne çıkan başlıklar:

• Bağımsız gazeteciliğin tasfiyesi ve kapatılan medya kurumları.

• Tek sesli yayıncılığın kamusal alan üzerindeki etkileri.

• Propaganda, suskunluk ve tekrar mekanizmaları üzerinden adaletsizliğin nasıl görünmez kılındığı.

• Sürgünde sürdürülen yayıncılık pratikleri ve hakikat mücadelesi.

Bir Vicdan ve Hafıza Alanı

Tenkil Müzesi, yalnızca geçmişi kayda geçirmek için değil; hakikatin sistematik biçimde silinmesine karşı direnen bir vicdan alanı olarak tanımlanıyor. Müze yönetimi, bu çalışmanın bireysel acıların ötesine geçerek kamusal alanın nasıl tahrip edildiğini göstermeyi ve toplumsal iyileşme için ortak bir hafıza zemini sunmayı amaçladığını belirtiyor.

Adaletsizlik hâlâ sürerken gazetecilerin sahadan yürüttüğü kesintisiz belgeleme çalışmalarıyla hayata geçirilen müze; tutuklamalar, sürgünler ve sosyal dışlama pratiklerini dijital kayıtlarla koruma altına alarak inkârın önüne geçmeyi hedefliyor.

Tenkil Müzesi ‘Yüzleşmek ve İyileşmek’ Sergisi Hanau’da Ziyaretçi Akımına Uğradı yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Kadın ve gençlerin yoğun ilgisi dikkat çekti

İngiltere’nin Manchester kenti yakınlarında, Bolton Slaterfield Community Centre’da gerçekleştirilen HRS 3. İnsan Hakları Geliştirme Kampı, Kuzey İngiltere’nin farklı şehirlerinden gelen yaklaşık 100 katılımcıyla başladı.
Katılımcıların yarısının kadınlar ve gençlerden oluşması, organizasyon ekibi tarafından “ümit verici ve teşvik edici bir tablo” olarak değerlendirildi.

Program insan hakları bilincini geliştirmeyi hedefliyor

Tam gün süren etkinlikte, insan hakları bilincini artırmak, gönüllülerin bu alandaki farkındalığını güçlendirmek ve hizmet kamuoyuna insan hakları mücadelesinin önemini anlatmak amaçlanıyor.

Program, sabah Ercan Yılmaz’ın hoş geldiniz konuşması ile başladı. Ardından Levent Oğuz, “Hizmet Hareketi neden insan hakları mücadelesi veriyor?” başlıklı konuşmasında hareketin insan hakları perspektifine ışık tuttu.
Kerim Balcı, “İslam Kaynaklarına Göre İnsan Hakları Alanında Mücadele Etmenin Yeri ve Önemi” başlıklı sunumunda dini kaynaklardan örneklerle insan haklarının önemini vurguladı.

Kadın hakları, gönüllülük ve uluslararası kurumlar gündemde

Öğle öncesi oturumlarda, Av. Ceyda Kemancı “Kadın Hakları ve Güncel Sorunlar” konusunu ele aldı. Ardından Azra Özcan, “Gönüllülük Nedir? İslam’daki Yeri ve Batı’daki Uygulamalardan Örnekler” başlıklı sunumuyla gönüllülük bilincinin önemine dikkat çekti.

Öğleden sonra yapılan oturumlarda ise Doç. Dr. Mahmut Akpınar, “II. Dünya Savaşı’ndan Günümüze İnsan Hakları Alanındaki Gelişmeler” konulu konuşmasıyla insan haklarının tarihsel gelişimini aktardı. Av. Batuhan Karakuş ise “Uluslararası İnsan Hakları Kurumları ve Önemli Belgeler” üzerine bilgilendirici bir sunum yaptı.

Katılımcılar beyin fırtınasıyla çözüm önerileri geliştirdi

Kampın en dikkat çekici bölümlerinden biri, insan hakları ve sığınmacı politikaları üzerine gerçekleştirilen workshop oldu.
Katılımcılar iki ayrı başlık altında beyin fırtınası yaptı:

1. Hizmet gönüllülerinin insan hakları mücadelesine katkı düzeyi,

2. İngiltere hükümetinin mülteci ve göçmenlerle ilgili yeni kısıtlama planlarına karşı izlenebilecek stratejiler.

Bu oturumda katılımcılar, HRS’nin yürüttüğü kampanyalara nasıl daha etkin destek olunabileceğine dair fikir alışverişinde bulundu.

Bilgi yarışması ve sertifika töreniyle son buldu

Programın sonunda katılımcılar, Kahoot bilgi yarışması ile hem eğlendi hem de gün içinde öğrendiklerini pekiştirdi. Ardından yapılan kapanış konuşmasında Salih Yıldız, katılımcılara teşekkür ederek, insan hakları mücadelesinde sürekli dayanışma çağrısında bulundu.

Etkinlik, sertifika teslimi ve toplu fotoğraf çekimi ile sona erdi.

Eğitimin sunduğu fırsatlar

Kamp kapsamında katılımcılar;

• İslam’da insan hakkı kavramı,

• Uluslararası insan hakları kurumları,

• Kadın hakları ve gönüllülük,

• Modern insan hakları sorunları gibi konularda bilgi edinme fırsatı buldu.

Katılımcılara verilen sertifikaların, hem akademik hem de profesyonel alanlarda referans olarak kullanılabileceği, ayrıca iltica ve vatandaşlık süreçlerinde olumlu etki sağlayabileceği vurgulandı.

Manchester’da 3. İnsan Hakları Geliştirme Kampı yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.