Çocuklar Geleneksel Oyunlarla Eğlendi
Bayramlaşma programı, özellikle çocuklar için büyük bir coşkuyla geçti. Çuval yarışı, kaşıkla yumurta taşıma ve halat çekme gibi geleneksel oyunlar oynandı. Çocukların neşesi ve kahkahaları, bayram sevincini artırırken aileler de keyifli anlar yaşadı.

“Gurbette Yalnız Değiliz”
Etkinliğe katılan aileler, böyle organizasyonların kendilerini yalnız hissettirmediğini belirtti. Türkiye’de cezaevlerinde bulunan ve mağduriyet yaşayan insanlar için sürekli dua ettiklerini ifade eden katılımcılar, onların en kısa sürede özgürlüğüne kavuşmasını temenni etti.

Programda konuşan Kübra Hanım, “Biz Türkiye’deki kardeşlerimizi hiç unutmadık. Onlara hem maddi hem de manevi destek olmaya devam edeceğiz. Gurbette hem hüznü hem de mutluluğu bir arada yaşıyoruz. Bir yanımız yaprak dökerken, bir yanımız bahar bahçe,” dedi.

Doğa ile iç içe gerçekleşen bayramlaşma programı, gurbetin hüznünü hafifletirken birlik ve dayanışma ruhunu pekiştirdi. Katılımcılar, bu tür etkinliklerin önemine vurgu yaparak, gelecek yıllarda da benzer organizasyonların devam etmesini diledi.

Hollanda’da Bayram Coşkusu yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Antalya İmam Hatip Lisesi’nde okuduğu dönemde Antalyaspor’da kaleci olarak profesyonel futbol oynadı. Lise son sınıfta iken İzmir Yüksek İslam Enstitüsü’nü kazandı. Ancak, skolastik bataklığı içinde debelen bir Arapça hocası onu futbol oynadığı için dersten sınıfta bıraktı.

Daha sonra Göztepe spora transfer olup burada profesyonel kalecilik yaparken askere gitti. Acemilik devresinden sonra, Ankara Cumhurbaşkanlığı muhafız alayı futbol takımına seçildi. Burada oynarken hastalandı. Doktor, futbolu bırakması gerektiğini söyleyince oda “Futbolu bırakırsam ölürüm” dedi. Doktor da “Bırakmazsan zaten öleceksin. Çünkü sarılık olmuşsun, sarılık siroza çevirir” dedi. Babasını da sirozdan kaybettiği için çok korkmuştu. İşte bu havf ve reca arasında gelgitler yaşadığı bir gün aynı birlikte askerlik yaptığı Mehmet Ocak’tan kendisine gizlice bir kitap verdi. Üzerinde ‘Gençlik Rehberi, Said Nursi’ yazmaktadır. Sayfaları çevirince karşısına “Ey maraza müptela hasta! Hastalık bazılarına bir ihsan-ı İlahîdir, bir hediye-i Rahmanîdir.” şeklindeki hastalar risalesinden bir bölüm çıktı. Bunun üzerine kendi kendine; ‘Yahu bu adam bunu bana yazmış’ dedi.

Askerden döndükten sonra Antalya’da avukatlık yapan Gültekin Sarıgül ile bir vesileyle tanışan Hasan Abi, onun vasıtasıyla Fethullah Gülen Hocaefendi’yi tanır. Onu tanıdıktan sonra gökte aradığını yerde bulmuştur ve bulduğu o inci-mercanı kaybetmemek için varıyla yoğuyla bu uğurda mücadele eder. Yaklaşık elli yıldır gözü pek ve gönlü cömert bir yiğit olarak bu iman ve Kur’an davasına omuz verdi. Bu süreçte kazanma kuşağında kaybedenlere rağmen o, kaybetmemek için bütün dünyalık mamelekini kaybetti. Buralarda kalırsam zalimin işini kolaylaştırırım endişesiyle sürgünü göze aldı ve çok sevdiği portakal rayihalı şehirden göz yaşları içinde 2015 yılında bir bilinmeze doğru yelken açtı. Önce Tunus’a oradan Mozambik’e gitti. Buralarda toplam 6 yıl münzevi bir hayat sürdükten sonra geçen yıl ABD’ye çocuklarının yanına yerleşmişti.

Yeni, sıfırdan başlamanın heyecanıyla çocuklarıyla beraber “Görelim Mevlâm neyler, Neylerse güzel eyler” diyerek kaldığı yerden ‘vazifeye devam’ diyerek etrafındaki insanlara ümit kaynağı oluyordu. Ancak; Kur’an’ın, “Hiç kimse kendisi için tespit edilmiş eceli ne öne alabilir, ne erteleyebilir.” (Mü’minun, 43.) fehvasınca vakit dolmuş ve sayılı nefes tükenmişti. İşte o hepimizin varıp aram edeceği yere bizden önce gitti. Sosyal medyada paylaşılan çalışma masasına ait fotoğrafta açık bir halde duran Kuran-ı Kerim’in üzerinde gözlüğü var. Yanı başında ise Risale-i Nurlar ve bir de Harun Tokak beyin yazdığı Suya Düşen Kan… Bu fotoğraf gösteriyor ki aslında o her daim oraya gitmeye kendini hazırlamış. Ramazanın Rahmet günlerinde gitmiş olması ise onun adına geride kalanlar için ayrı bir teselli kaynağı oldu. Rabbim gani gani rahmet eylesin.

‘Siz onu nereden tanıyorsunuz’ derseniz onu da iki satırla şöyle ifade edeyim. 1993 yılı haziran ayının son günleriydi. Bugünün zalimlerince gasp edilen Yamanlar Koleji’nin beşinci katında kutlu bir takkeden iradi hicret beldem olan Dağıstan bahtıma çıkmıştı. Gideceğim yer belli olunca o beldenin finansman desteğini temin eden vilayetin Antalya olduğunu öğrendim. Hiç vakit kaybetmeden doğru Antalya’ya gittim. Torosların eteklerinde portakal bahçeleri ile kuşatılmış bu şehirde tanıdığım ilk insanlardan biri Hasan Yılmaz abim oldu. Otuz yıl sonra bir akşam, gurbet diyarlarında Zoom üzerinden birkaç kadim dostla birlikte tekrar onunla beraber oldum. Geçmiş zamanın hatıralarını anlattığım o programda anlattıklarım onu çok etkilemiş olmalı ki “Bu arkadaşların yaşadıkları şeyleri Allah zayi etmez” diyerek her zaman olduğu gibi bizlere moral ve motivasyon olmuştu. Ben onun gurbet elde kurbeti, yani Allah’a yakınlığı yakaladığına inanıyorum. Bunu da defnedilmeyi vasiyet ettiği ‘Gurbet Mezarlığına’ gömülerek zaten bizatihi gösterdi. Rabbim beni hüsnü zannımda yanıltmasın. Onun da makâmını âli, mekânını Firdevs eylesin. Âmin.

Gurbette Kurbete Yürüyen İnsan: Hasan Libas | RECEP ATICI yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

İlkokulu bitirir bitirmez 11 yaşımda gurbetle tanıştım ve 10 seneden fazladır da gurbet ellerdeyim. Köyümden yüzlerce kilometre uzaklarda kalmış ve ancak senede sadece 15 gün kadar ailemi ziyarete gidebilmişim. Her ayrılık bir hüzün ve hicran olmuş, arkada gözü yaşlı anne ve baba bırakarak ayrılmışım. Yıllardır evimde ne bir iftar yapabilmiş nede kurban ve ramazan bayramı yaşamışım.

Her seferinde evden ayrılırken arkamdan annem gözyaşı döküyor, babam ise metanetini korusa da ben ayrıldıktan sonra o da gözyaşlarına hakim olamıyor annem ve babam birlikte ağlıyormış. Uzun yıllar bu şekilde devam eden ayrılıkların sonuncusu olan bu ayrılık daha zor ve acı olacaktı. Çünkü bu sefer çıkılan yol hem ülke içinde değil hem de 800 km ile sınırlı değildi. Adını duyduğum fakat haritada zor gösterebildiğim bir ülkeye Hollanda’ya gidiyordum. Kapıdan dışarı çıktım babaannemle kucaklaşıp elini öpüp helalleştim. Sıra anneme gelmişti. Annemden ayrılmak çok zor olacaktı. Hayatının bir parçası olan beni bağrına basan anneme
– Allaha ısmarladık. Hakkını helal et anneciğim.
Annem bana
– Hakkım sana sonuna kadar helal olsun oğlum. Sen bu güne kadar hep okumak, tahsil yapmak üzere evden ayrıldın ve gurbet ellere düştün. Senin her ayrılışında yıllarca arkandan gözyaşı döktüm ve gözyaşlarımı senden gizleyemedim. Ama bu gün ayrılışın çok faklı, sen esas okumak için değil Hizmet için gidiyor ve yurtdışına hicret ediyorsun. Gözün arkada kalmasın oğlum. Yıllarca ardından gözyaşı döken gözlerimde bir damla yaş bulamazsın. Dön arkana ve bak gözümün içine ağlamıyorum. Gözün arkanda kalmasın diye ağlamıyorum. Arkada gözü yaşlı bir anne bıraktım da öyle geldim demeyesin diye ağlamıyorum. Git yolun açık olsun oğlum.
O yufka yürekli dokunsan ağlayacak olan annemin o metaneti karşısında hayretler içerisinde kalarak elini öpüp ayrılıyorum (anneler evlatları için ne büyük fedakarlıklara katlanıyor, bağrına taş basıyor dişini sıkıyor ve gözyaşını kalbine akıtıyor)

Babam Valizimi Taşıdı

15 kilo kadar ağırlığındaki valizimi elime aldım ve köyümüzün 1 kilometre ilerisinden geçen arabalara binmek üzere yola çıkmadan önce, babamla vedalaşarak elini öperek ayrılmak istedim bana müsaade etmedi.
Babam ameliyattan çıkalı ancak bir hafta kadar olmuş, dikişleri bile henüz alınmamıştı. Ayakta zor duran babam hayatının en büyük fedakarlığını yapıyordu.
Babam
– Hayır dedi ve ekledi.
– Valizini sen taşımayacaksın.
– Ben taşımayacağımda kim taşıyacak. Sen ameliyatlısın ve ayakta zor duruyorsun.
Babam gayet ciddi ve vakur bir şekilde
– Valizini elinden yere bırak onu ben taşıyacağım oğlum. Sen Allah için fedakarlık yapar yardan yuvadan ayrılmayı ve sadece Allah rızası için hicret etmeyi kabul eder ve Hizmet’e gidersinde ben senin valizini taşıyamam mı? Babamdan aldığım bu cevap karşısında şaşkına döndüm.
– Hayır baba sen kesinlikle taşıyamazsın ve ben senin taşımana müsaade edemem. Bu doğru değil.

Aramızda birkaç dakika çetin bir pazarlık geçti ve babam valizimi taşımaya beni razı etti.. Babam bana adeta yalvarırcasına.
– Ne olur evladım. Gurbet ele çıkan ve hicret eden evladının hiç olmazsa valizini taşıyan bir baba olmadan beni mahrum etme. dedi.
Babam şaşkın bakışlarım arasında ambara inerek yıllarca kullandığımız eski el arabasını çıkarttı. Üzerine benim valizi koyarak, minik adımlarla bir yandan ameliyat yerini tutarak dikişlerin patlamasına mani olmaya, bir yandan da el arabasını yavaş, yavaş ilerletmeye çalışıryordu. Yol boyunca onlarca kez
– Babacığım ne olur biraz yardımcı olayım ricalarımı da kabul etmedi. Nihayet ana yola çıktık. Orada bir saat kadar araba bekledik. Kayseri istikametinden gelen bir dolmuşu durdurduk. Uzun yıllar ayrı kalacağımızı bilemeden babam son kez bana sarıldı gözyaşlarını içine akıtırak bana hiç bir şey hissettirmemeye çalıştı. Babamın ellerinden öperek helalleştim ve ayrıldım.

37 sene önce 5 Şubat 1985 de Hollanda’ya geldim. Günler ayları aylar yılları takip etti. Aradan yaklaşık dört sene geçti Türkiye’ye gitme imkanı bulamadım. Bütün şartları yerine getirmeme rağmen Türk konsolosluğu bir türlü askerlik tecilimi yapmıyor ve pasaportumu uzatmıyordu. Aradan 37 sene geçmesine rağmen niçin böyle bir uygulamaya maruz kaldım hala çözemedim. Daha sonraları problem bir şekilde çözüldü ve anne baba ve vatan hasreti sona erdi.

Babam yıllarca şu şekilde dua ediyordu.’Yarabbi, Habibin kadar yaşat ve O yüce rasülün doğduğu yerde ruhumu al’ Babam 63 yaşında 2 Haziran 1992 yılında Mekke’de vefat etti Hz. Hatice (r.anha) annemize komşu oldu. Vefatını 8 gün sonra sabahı kurban bayramı olan gece öğrenebildim. Rabbim nasip etti onlarca kez babamın kabrini ziyeret etme imkanı buldum.

Son zamanlarda annem televizyon izlemiyordu. Türkiye’nin başına çöken kara bulutlardan haberi yoktu. Binlerce masum insanın bir gecede nasıl terörist ilan edilerelek beşikteki yavrulara kadar nasıl zindanlarda yokluğa hiçliğe mahkum edildiğini bilmiyordu. O zulümden azda olsa hasbelkader evladınında nasiplendiğinin farkında değildi. Bana soruyordu oğlum niçin gelmiyorsun ne zaman geleceksin yoksa yine ilk gittiğinde olduğu gibi pasaport problemin mi var? Bende annemin moralini bozmamak onu daha fazla üzmemek için evet ‘Anneciğim aynen dediğin gibi pasaportumda problem var problem biter bitmez geleceğim.’ Diyordum. (Yalan söylemiyordum evet pasaportum iptal edilmişti).

37 Senedir gurbette olan benim gibi birisinin darbe ile ne ilgi ve alakası olabilirdi, yüzbinlerce masumun olmadığı gibi.

Annem ise kabre kendisini benim koymam için Allah’a devamlı dua ediyordu. Bende bu güne kadar onlarca cenaze defin işinde bulunmuş biri olarak yakınlarımdan hiç birini kabre indirmek nasip olmamıştı. Maalesef annemin cenazeside nasip olmadı. Hayatının son yıllarında günlük ortalama bin ihlas bin salavat bin tevhid getiren annemle son görüşmemiz vefatından bir kaç saat önce telefonla görüntülü olarak gerçekleşti. Hayatında bir kez bile şu problemim var hastayım diye söylemeyen büyük bir tevekkül içerisinde hayatını geçiren annem son anlarını yaşıyordu ama o mütebessim çehresinde en ufak bir üzüntü ve keder izi yoktu. Vedalaştık. Bir saat sonra acı haberi aldım. Annem yaklaşık 25 sene sonra 19 Şubat 2017 de babamın ardından ahirete irtihal ediyordu. Öğretmenlik yaptığım okul bir hafta izin veriyordu ve arkasından bir haftada normal tatil vardı. İki haftalığına Türkiye’ye gitme annemi kabrine indirme imkanı maalesef gasp edilmişti. Türkiyede yaşananları çok iyi bilen Belçikalı okul müdürüm ve tüm Balçikalı meslektaşlarım beni teselli etmeye çalıştılar.

Annemin gıyabi cenaze namazını kader birliği yaptımız kardeşlerimizle birlikte kıldık. Her yıl anne ve babamın ruhlarına birer hatim okumaya birer kurban kestirmeye gayret ediyorum.
Babamın kabrini onlarca kez ziyaret etme imkanı lutfeden Rabbim bir gün annemin kabrini ziyaret etme imkanı da bahşedeceğine inanıyorum.
Annem bekle bir gün inşaallah gelecek ve kabrinin başında avazım çıktığı kadar Yasin suresini okuyacağım. Geleceğim anam! Geleceğim! İnşaallah!

Rabbim Nasip Ederse Bir Gün Geleceğim Anam! yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Umut tohumları ekin toprağa.

Hep hüzün, hep kahır, hemde sürekli,

Olmaz ki, bu sene gömün toprağa…

Çok fazla negatif enerji varsa,

Yalın ayak her gün basın toprağa..

Dünyalık arzular kalbi basarsa,

Herşeyi boş verip, bakın toprağa…

Vatan, bayrak, ezan diyenler nerde?

Vatan için canlar düştü toprağa.

Milletin gözünde simsiyah perde,

Hain dedik, dostlar küstü toprağa..

Muhabbet demine yol arıyorum,

Muhabbet çulunu serin toprağa.

İnsanlık ölmedi, inanıyorum,

Sizde öldü ise verin toprağa..

Neler neler saklar gece örtüsü,

İnsanlar gözyaşı döker toprağa.

Toprak çamur toprak… Hayat döngüsü,

Kullar düşe kalka döner toprağa…

Toprak | AHMET SELİM yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Gece saat kaç bilmem ..

Bu gecede uyuyamadım ..

Takvimi açıp baktım

Parmağımla bir kaç kez saydım

39 mu 40 mı?

Tam 40 gün olmuş ..

-Kırkından sonra biraz alışırsın demişlerdi..

-Yavaş yavaş alışıyor insan

-Sende alışırsın..

Ben hala alışamadım..

Alışamıyorum…

40 gündür güneş bir farklı doğuyor

Akşamları, ay benden daha  hüzünlü sanki …

Yemek yiyorum

İşe gidip, çalışıyorum

Hatta mesaimide artırdım ..

Çocuklarıma sarılıyorum,

Eşimin  elini tutuyorum

Bazen gülüyorum

Bazen ağlıyorum

Olmuyor

Herşey  bir tuhaf …

Bir gökkuşağı vardı tepede

Dünya rengarenkti

Şimdi birgün sarı, bir gün yeşil, bir gün mavi …

Bakıyorum bakıyorum

40 gündür 7 rengi aynı anda hiç göremiyorum

Kollarını göğe uzatan bir ağaç gibiydim

Boyu kısa çocukların uzamak için parmak uçlarında yükselişleri gibi

Kollarımı bulutlara karşı açar,

Boyumu uzatmaya çalışır

Hayatım boyunca  babamın gözüne girmek için elimden geleni yapardım…

Büyüdüm, filizlendim, yeşerdim

Babam suladıkça biraz kökte saldım

Dallarım kırılsa, yapraklarım dökülse meyvelerim kurtlansa

Onun sözleri ve bakışlarıyla dimdik ayakta kalabilirdim..

Yağmur yağar, fırtına kopar, çiğ serperdi

Bazen  yapraklarımı dökerdim ama

Her bahar yine çiçek açar

Vakti gelince meyvemi verirdim..

Babam gövdeme dayanır

Hiç şımarır diye düşünmeden

Yüzüme karşı överde överdi beni

Övülecek biri olmasamda

Ben babamın kızıydım

Babamın kızı gibi oturdum yürüdüm konuştum

O beni övdükçe şımarmaz

Daha çok meyve verir

Ben meyve verdikçe o daha çok överdi…

Baba kız kendi kendimize takılırdık işte

Başkaları pekte umrumuzda değildi…

Bir gün bile beni incitmedi,

Uzakta da olsa, yakında da olsa

Bir gün bile suyumu vermemezlik etmedi

Köy çocuğuydu,

Çobandı,

40’ından beri yetimdi …

İyi kaval çalar,

Nerde ne söylenecek iyi bilir,

Sırası geldi mi ağzı dolu dolu çok güzel küfrederdi

Küfretmek kimseye babam kadar yakışmazdı ..

Kalbinin  ta derinliklerinden dua etmesinide

Her insan kadar günah işlemesinide

Zamanı gelince, yaramaz bir çocuk gibi,

El açıp tövbe etmesinide iyi bilirdi

80 yıl günahıyla sevabıyla hayatı dolu dolu yaşadı..

3 yaşından beri gurbetçi çocuğu olarak

Senede ortalama 1 aydan fazla babamı göremedim .

Son 5 yıldır

ALLAHIN HER INSANA NASİP ETMEYECEĞİ BİR LÜTUFLA

Babamdan hiç ayrılmadım…

Bir gecede dallarımı kestiler ..

Çocukluğumdan beri tanıyan insanlar tanımaz oldu ,

Yoldan geçerken selam vermeye konuşmaya korkar oldu

Bir anda tüm hayatım geçmişim geleceğim alabora oldu ..

Ama babam yanımdaydı, arkamdaydı,

Kimse yüzümüze bakmazken

O gözlerimin içine baktı,

Mavisinde kendimi gördüm …

Kim olduğumu, nerden geldiğimi, kendi gerçeğimi

Bir kız çocuğu masumiyetimi

Ellerini omuzuma koyup

Korkma deyişini …

Onlar dallarımı kestikçe budanmış  gibi,

Kollarımı semaya açtım

Yükseğe daha yükseğe uzattım..

Yapraklarım biraz koyu yeşildi,

Meyvelerim eskisinden daha olgun …

Babam gibi hiç yılmadım

Hiç bıkmadım

Hiç ama hiç yorulmadım,

Babam  gibi merdivenleri dört beş adım zıplayarak çıktım..

Korkma derdi babam

Babam gibi ölmemek dışında

Hiçbir şeyden  korkmadım..

40 gün geçti babamsız ..

40 sabah 40 öğlen 40 akşam..

İçimde ilk defa tanıştığım bir duygu var ..

Adı ne bilmiyorum

Yanımdan  bir nefeslik rüzgar geçse

Köklerimi kesmişler gibi sallanıyorum..

Hiç gücüm yok

Kollarım  aşağı sarkmış

Dökülen  yapraklarıma bakıyorum..

Yine çiçek açacağım,

Yine yeşereceğim,

Yine meyve vereceğim elbet

Biliyorum ,

Babamın  kulağıma fısıldadığını duyuyorum

Ama nasıl olacak hiç bilmiyorum..

Her halini her sözünü kaydettiğim,

Arkadaşım, abim, çocuğum, suç ortağım

Çocukluğumdan beri en büyük hasretim,

Hem  gurbetim hem kurbetim

Babam

İmanlıyım, teslimim, tevekkülüm teselliyim ama

Özlemek ne ayıp, ne günah, ne de isyan

40 gün değil, 40 yıl geçse

Seni hep yanındayken özlediğim kadar çok özleyeceğim

Veysel’in kızı Kerziban  (Babamın kırkı anısına )

Adını Koyamadım Kırkının yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Günlük konuşma dilinde kullandığımız birçok kelimenin anlamını bilmeyiz yada üstünde düşünmeye tenezzül etmeyiz. Hani diyor ya Orhan Veli:

“Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel,

Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu

Bu derde düşmeden önce. “

O kelimenin karşıladığı dertle hemhal olunca insan, kelime şiir oluyor, şarkı oluyor, hikaye oluyor.

Velhasıl bu yazımızın esas konusu olan kelimemize dönelim. Gurbet. Doğduğun, büyüdüğün, anılar biriktirdiğin, acılar sığdırdığın, sevinçlerine ortak bulduğun, havasına suyuna aşina olduğun memleketinden ayrı düşmek. Bu ayrı düşüş mecburiyetlerden kaynaklıysa daha zor. Bir sırt çantasıyla geride bırakılanlara son kez dönüp bakmak, bir daha görüp görmeyeceğin meçhul olan sevdiklerine son kez sarılmak garipliğin ete kemiğe büründüğü andır.

Bir deniz kıyısından memleketine doğru uzun uzun bakarsın. Tanıdık bir şeyler ararsın. İçinde oluşan hüznün, özgürlüğe olan sevincin karmaşasında sadece bakarsın. Düşünmek için çok karışıktır aklın ve kalbin. Özlemek için erkendir henüz , kaygılanmak için geç. Çünkü yola çıkmışsındır bir kere. Önceden gurbet edebiyatı anlamsız gelirken kendini şair olarak bulmuşsundur. Alışırsın yavaş yavaş sürgün olduğun topraklara. Kendini avutursun gökyüzüyle. Gözyaşların ve yağmur birbirine karışırken sevinirsin ağladığını kimsenin görmediğine. Yağmur demişken… Senenin büyük bölümü güneşin yüz göstermediği bir memlekete düştüyse yolun, hiç ısınmaz için. Gurbetin soğukluğuna birde havanın soğukluğu eklenir. Derdini anlatmaya, dilini öğrenmeye çabalarsın. Kendini ifade edememenin verdiği acı bir düğüm daha ekler boğazına. Yepyeni kimlikler kazanırsın. Hayata sıfırdan başlarken, ucundan kıyısından tutunurken yaşamaya aklında kalbinde geride kalanlardadır. Ayakta kalman için en büyük sebebindir geride kalanlar. Mücadelen onlar içindir. Öz vatanında gurbeti yaşayan garipler için. Bir ses bir soluk olmaya çalışırsın. Yeniden aynı sofranın başında buluşacağın günlerin hayaliyle.

Bir kelime bizi alıp nerelere götürdü.. .Kulağımda;

Kime desem derdimi ben bulutlar

Bizi dost bildiklerimiz vurdular

Bir de gurbet yarası var hepsinden derin

Söyleyin memleketten bir haber mi var?…

Memleketten gelecek güzel haberlere, güzel günlere…

Yolumuz Gurbete Düştü | KÜBRA AYDIN yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Her şeylerini bırakıp hicret etmek zorunda kaldılar. Dedim ya, kimi babasını hasta yatağında, kimi annesini mezar toprağında. Hiç görmedikleri,dilini bilmedikleri dünyanın farklı ülkelerine dağıldılar. Kimi denizlerde, kimi nehirlerde can verdiler. Minik minik yavruların beyaza bürünmüş, dubduru cansız bedenleri sahillere vurdu. Kimsecikler görmedi.

Bazısı hücrede bazısı meçhul bir evde hayat yoldaşını, eşini gözyaşlarıyla bırakıp gitti. İnsanlar heybelerine onarılması çok ağır travmalar yüklendi. Kalplerine, nefeslerine, göğüslerine kapkara bulutlar çöktü. Kendilerini, küçücük yavrularını nelerin beklediğini bilmeden korkulu bir meçhule doğru gittiler.

Fakat gittikleri ülkelerde, bu korkularını sarıp sarmalayacak, yalnızlıklarını, dışlanmışlıklarını unutturacak ve yavrularının ürkek gözlerine sevgiyle bakıp onların gönüllerini ısıtacak, bir sahabi şuuruyla, ensar ruhuyla kendilerine sahip çıkacak kardeşler, dostlar buldular. Bu ensar ruhlu kardeşlerimiz evlerini açtılar. ‘Gel kardeşim, gel bacım; Eviniz, yurdunuz, her şeyiniz orada kaldıysa, burada biz varız. Evimiz evinizdir. Her şeyimizi sizlerle paylaşmaya hazırız.’ dediler.

Evlerini, ekmeklerini, odalarını, dolaplarını elbiselerini, oyuncaklarını paylaştılar. Bazı arkadaşlarımız kendi öz anne-babaları ve öz kardeşleri tarafından dışlanıp sokağa atılırken  bu insanlar kardeşliğin kan bağıyla sınırlı olmadığını gösterdiler. Günlerce aylarca evlerinde misafir ettiler.

Yüz ekşitmediler,burun kıvırmadılar, gönül koymadılar, surat asmadılar.Biz hüzünlendikçe, biz ağladıkça, sofralarda bizimle birlikte ağlayıp gözyaşı döktüler. Derdimizi yükümüzü paylaşarak kardeş olduklarını,ensar olduklarını gösterdiler. Tercümanlık yaptılar. Mektuplarımızı, dilekçelerimizi yazdılar, her alanda rehberlik yaptılar. Ev buldular, eşya buldular,eşya taşıdılar, bir işçi gibi bizimle çalıştılar, yoruldular,terlediler. Düzen kurmamıza yardımcı oldular. Kamplarda, belediye evlerinde kaldığımız vakitlerde uzak mesafeler kat edip hafta sonları ziyaretimize geldiler, erzak getirdiler, çocuklara hediyeler verdiler. Dedim ya kardeşliğin kan bağıyla sınırlı olmadığı gösterdiler.

Gurbette en hüzünlü ve en hasret dolu günler bayram günleridir. Hele ürkek güvercinler gibi her şeye yabancı olduğunuz o ilk gurbet günlerinde bir başka hüzün çöker kalbinize. Kimi köyünü kimi memleketini kimi anne babasını ve çocukluk yıllarını hayal ederken kontrolsüz bir şekilde göz pınarlarından damlalar akmaya başlar. Kapkaranlık bir yalnızlık hissedilir o an.

İşte böyle bir bayram sabahında merhamet ve iyilik kahramanı yüce gönüllü bir doktor kardeşimiz bizim o “karanlıkta” yalnız bayram yapmamızı istemiyordu. Evinin bahçesine masalar kurmuş, kahvaltı sofraları hazırlamış, kamplarda ve belediye evlerinde kalan muhacir kardeşleri davet etmişti.

Gidip arabalarla onları taşıyıp getiriyordu. Evinin bahçesinde muhacirler hem kahvaltı yapıyor hem de yaşadıkları korkuları zorlukları unutup muhabbet ediyor mutluluklarını paylaşıyordu. Herkes farklı macerasını, farklı hikayesini anlatıyordu. Bir taraftan da çocuklar cıvıl cıvıl birbiriyle oynuyor bahçede çocuk sesleri yankılanıyordu. Hanımefendiler de arkadaşlarıyla dertleşiyor adeta rehabilite oluyorlardı.

Evin hanımefendisi fedakar ablamız da hem misafirlerle birlikte olmanın heyecan ve mutluluğunu yaşıyor hem de onları memnun edebilmek için koşturuyor,çırpınıyordu.

Evin altı üstü ve bahçesi insan ve çocuk kaynıyordu.Çok nazik, çok kibar ve çok hassas insanlardı.En ince detayları bile düşünmüşlerdi. Bayramda çocukları sevindirmek için birkaç gün öncesinden paralar bozdurmuşlar, çocuklara bayram harçlıkları, çikolatalar veriliyordu. Bütün oyuncaklar önlerine dökülmüş, asıl bayramı çocuklar yaşıyordu. Bu hassas nazik ve iyi yürekli insanlar sadece çocukları düşünmemişler, büyükleri de düşünmüşlerdi. Giden herkesin eline bir hediye poşeti veriyorlardı.  Gömlekler, şallar, nice hediyeler. Herkes birbirine sarılıp kimi sevinçli kimi gözyaşlarıyla bir bayram günü yaşamışlardı. Göç’e mecbur bırakılmış, ailesinden, memleketinden uzakta yeni bir muhacir için unutulmaz anlardı bunlar.

Bu doktor kardeşimiz elbette tek değil. Onun gibi bir çok şehirde bir çok kardeşlerimiz aynı civanmertliği, aynı fedakarlığı, aynı misafirperverliği gösterdiler ve gösteriyorlar. Bu süreç ensar ve muhacirliğin nasıl olduğunu bir kere daha bizlere yakından  ve uygulamalı olarak öğretti.

Rabbimize dua ediyoruz. Bu fedakar, samimi, candan kucaklayan, her şeylerini paylaşan kardeşlerimizi ve dünya coğrafyasının değişik ülkelerinde aynı kardeşlik ve ensar ruhuyla, gelen misafirlerini kucaklayıp bağrına basan kardeşlerimizi Rabbimiz ahirette ensar ve muhacirlerle birlikte haşreylesin. Onlara komşu eylesin.Böylece onlara ve hepimize gerçek bayramları yaşatsın.Yabancılığın ve yalnızlığın karanlığında bir başına bırakmayan ensar ruhlu kardeşlerimize dua ve sevgilerle.

Hizmetten | Muhammet Aydoğmuş

Gurbette Bir Bayram Sabahı | Muhammet Aydoğmuş yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Süheyla Budak Biçer henüz 28 yaşındaydı. Genç ve dinamik bir hizmet insanıydı. Bochum Üniversitesinde, Orientalistik ve İslamwissenschaft (Doğu ve İslam Bilimleri) okudu. Öğrencilere yaptığı rehberliğin yanında, topluma fayda sağlayacak her türlü sosyal projede yer alıyordu Süheyla. Bir taraftan okumuş olduğu alanda çalışmalar yaparken, diğer taraftan kendisi gibi gençlerle haftalık sohbetler ve diyalog faaliyetleri yapıyordu. 3 yıl önce Yasin Budak ile dünya evine girmiş ve hayat yolunu birlikte yürümeye karar vermişlerdi. Ama hayalleri kısa sürdü.

Ancak 3 yıl sürdü birliktelikleri. Çocukluğundan beri mustarip olduğu kalp ritmi bozukluğu peşini bırakmadı. Evinde geçirdiği kalp krizi sonucu genç yaşında hayata gözlerini yumdu.

Bir hizmet insanını daha gurbette kaybettik. Kendisinden sonraki gençlere bir yâd-I Cemil olarak kalacak Süheyla bacımızı… Bir değil, binlerce Süheyla, Hakka hizmet yolunda onun arkasından koşmaya devam edecekler.

Cenaze namazı Bochum Merkez Camii’nde kılındı. Ardından Essen Mezarlığına defnedildi. Burada yakın zamanda kaybettiğimiz Halil Şimşek ağabeyimiz ile komşu oldular. Komşulukları cennette de ebediyen devam etsin inşallah.

Cenazesine, daha önce stajını yaptığı iş yerindeki şefi olan Alman bir bayan da gelmişti. Süheyla’nın çok özel bir insan olduğunu ve vefatından dolayı çok üzgün olduğunu belirtti.

Rabbim cennetiyle mükafatlandırsın. Başta ailesinin, daha sonra arkadaşlarının ve tüm hizmet insanlarının başı sağ olsun.

Süheyla güzel huylu insan demekmiş. Süheyla da tam da isminin anlamındaki gibi güzel huylu bir insandı. Kaç yıldır, beraber o kadar vakit geçirdik, daha kimseye kızdığını ya da kırıldığını görmedim. Hizmetin bana kazandırdığı muhteşem insanlardan biriydi. Beraber o kadar güzel vakit geçirdik ki, nice kamplar, geziler hangisinden  bahsedeceğimi bilmiyorum.

Beraber ilk kampımız Eifel de olmuştu, yine bir kış ayı. Her yer bembeyazdı. Karı o kadar çok severdi ki, boyu kadar yüksek karın içinde kaybolurdu. Ömrü öğrenci evlerinde, öğrencileri ile kamplarda geçti. Gazetelerin üzerinde yere kurduğu sofraları çok özleyeceğim. Süheyla’yı çok özleyeceğim ve özlüyorum da. Bize hazırladığı gezileri, okuduğu şiirleri çok özleyeceğim. İçimde tarifi olmayan bir acı olsa da biliyorum ve inanıyorum ki Allah’ın izni ile benim kardeşim çok güzel bir yerde. Burada görevini tamamladı ve Halil abimize komşu gitti. Rabbim mekanlarını cennet bahçesi  ve Efendimize komşu eylesin. Bize de iman gücüyle hasretine dayanmayı nasip etsin.

Gurbette bir buruk veda yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Geçtiğimiz günlerde geçirdiği beyin kanaması sebebiyle vefat eden 75 yaşındaki Salih Dinçer, çevresinde güleryüzlü ve yardımsever biri olarak tanınıyordu.

Dinçer hayatını kaybetmesinin ardından, kabristana dönüştürülmesine vesile olduğu Gurbet Cemetery’ye dualar eşliğinde defnedildi.

Buradaki cenaze merasimine ailesi, yakınları ve sevenlerinin yanı sıra uzun zamandır cenaze gibi toplu etkinliklere katılmayan Fethullah Gülen Hocaefendi de vefasını göstererek katıldı.

Salih Dinçer’e gurbette buruk veda yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Yıllar var ki bizler, Atlantis’in’in yetim çocukları gibi gönüllerimiz hep o yitik ülkenin hasretiyle inim inim ve gözlerimiz üst üste gurûblarla kararan o meş’um ufuklarda sabahladık, akşamladık. Bazen sarsıldık, bazen de kaybettiğimiz değerlerin, tıpkı askerden dönenler gibi dönüp geleceği ümidiyle canlandık ve coştuk. Şu anda da, bazen tüllenen güzellikler ümitlerimize bir şeyler fısıldıyor; arkadan bir tipi-boran esip geliyor ve berdülacûz gibi her tarafı kasıp kavuruyor. Bazen yapılanlar yıkılıyor; yıkılmayanlar da üst üste sarsıntılar yaşıyor.. ve hep böyle tali’sizce devrilenlerin yerini yiğitçe koşanlar alıyor.

Bizler, olup biten bütün bu şeyleri, Allah’ın ekstra lütuflarına ve özel teveccühlerine bağlayarak yer yer seviniyor, zaman zaman da değişik olumsuzluklar karşısında buruklaşıyor ve inkisarlarla kıvranıyoruz; inkisarlarla kıvranıyoruz, pişip olgunlaştığını sandığımız çiğleri ve çiğlikleri gördükçe ve inkâra, ilhada kilitlenmiş ruhların kabalık ve bağnazlıklarını, dostların vefasızlığını, yakın durup uzak görünenlerin tuhaf tavırlarını, sürekli yüzüp gezen hercâî gönüllerin kararsızlığını düşündükçe. Nasıl olmuştu da, geçmişi o kadar sağlam, mânâ kökleri o kadar mükemmel bir millet, içlere burkuntu şu eğri büğrü düşünce ve eğri büğrü hâliyle böyle bir çelişkiler toplumu hâline gelebilmişti! Nasıl olmuştu da anlayamamıştık ruhumuzu Mefisto’ya sattığımızı ve gönlümüzü tenimize kurban ettiğimizi! Hatta ruhumuzun ağzına gem vurup cismaniyetimizi şahlandırdığımızı; Allah’a başkaldırıp alnımıza isyan damgası yediğimizi..!

Maalesef millî karakterimizle telifi imkânsız bir aymazlık içine girmiştik ve göremiyorduk olup bitenleri; göremiyorduk da milletçe her gün biraz daha kaddimiz bükülüyor, biraz daha kamburlaşıyor, üst üste kırılmalar yaşıyor, yer yer yıkılıp enkazlaşıyor ve peşi peşine bu kırılıp yıkılmalarla millî ruhumuzun rengi, deseni değişiyor, derken ufkumuz daralıyor, çehrelerimiz kararıyor, düşüncelerimiz yamuk-yumuk hâle geliyor ve sözlerimiz tamamen hezeyana dönüşüyordu; dönüşüyordu ama, biz farkında değildik bu ürperten değişimin.

Gün geldi, bu iç içe fezâyi ve fecâyi ile millî konumumuza yakışır duruşumuz bütün bütün bozuldu; birlik, beraberlik ruhunda kırılmalar başladı.. toplumu teşkil eden fertler, bağı kopmuş tesbih taneleri gibi şuraya-buraya saçıldı.. bunu, sağda-solda sun’î gruplaşmalar takip etti.. gruplar arasında kinler, nefretler körüklendi ve herkes birbirinin kurdu hâline geldi. Zamanla toplum bütünüyle çirkinleşti ve o dırahşan çehrelerin yerini simsiyah simalar aldı.. her yanda kapkara sesler yükselmeye başladı.. ardından da kitleler birbirini yemeye, sistem de hepsini birden ezip öğütmeye koyuldu. Artık her yanda duyulan ya zalimlerin “hayhuy”u ya da mazlumların âh u efgânıydı. Bütün bunlar oldu, oluyor ve bundan sonra da olacağa benzer. Böyle bir durumun çok acı ve üzücü olduğunda şüphe yok; ancak, bundan daha acısı da, bu üzücü ve ezici duruma çare bulma yolunda beklediğimiz, o sineleri heyecanla dopdolu büyük muzdarip ve çilekeşlerin ağızlarına fermuar vurulmasıydı.

Mevcut manzaradan şikâyete hakkımızın olmadığı muhakkak; ne var ki olup bitenleri görmezlikten gelmenin de, Müslümanlıkla, milliyetperverlikle telifi imkânsız. Ama ne acıdır ki, kökü çok eskilere dayanan çarpık bir anlayışla biz, dini, diyaneti tamamen kendimize benzettik.. milliyet ruhunu da hevâ ve heveslerimize feda ettik.. aklın sahasına giren şeyleri akla, aklı da kalb ve ruhun yedeğinde meâlîye tevcih edip gönüllerimizi mârifetle mamur kılacağımıza; basiret, irade, şuur, his, idrak ve latîfe-i Rabbâniye… gibi iç ve dış duyularımıza sırtımızı dönerek maddî-mânevî her iki âlemi de kararttık. Gayri her gün, ayrı bir şaşkınlık içinde farklı bir yöne yöneliyor; her gün değişik bir kısım fantezilere takılıyor ve dur-durak bilmeden mihraptan mihraba koşuyoruz. Konuşup bir şeyler anlatmaya çalıştığımızda da, nefeslerimizi tutup suskunlaştığımızda da sürekli hatalar yapıyor ve sürekli yeni arızalara sebebiyet veriyoruz; sebebiyet veriyor ve muttasıl aynı hataları tekrar edip duruyoruz. Derlenip toparlanamıyor, bir türlü hedefe kilitlenemiyor ve sağlam bir tevhîd-i kıble mülâhazasıyla “Yâ Hak” deyip gönülden O’na yönelemiyoruz.

Düştüğümüzün farkında değiliz, hiç olamadık da; doğrulma yönündeki azmimiz ise süreksiz. Düşüncelerimiz yamuk-yumuk; iradelerimizde çatırtılar duyuluyor; kararlarımız tutarsız ve ruhlarımızı öldüren o yabancılaşmadan bir türlü kurtulamıyoruz. Bazen inanç ve millî mefkûremize ters patikalarda yürüyor; bazen kendi düşünce istikametimize zıt cereyanlara kapılıyor ve bilmediğimiz meçhullere sürükleniyor; bazen de arkalarından koştuğumuz kimselerin ihanetine uğruyor ve arkadan hançerleniyoruz.

Yıllar var, bu garip maceralar âdeta kaderimiz oldu: Hep susuz vadilerde su deyip koştuk; hep kupkuru kuyulara kovalar saldık; bazen yabanî kamışlarda şeker aradık; bazen de diken ekip pıtrak biçmekte ömür tükettik. Dünyaları iğnâ edecek kadar zengin bir kültür mirasımız bulunmasına rağmen, bir türlü dilencilikten ve başkalarına serfüru etmekten kurtulamadık. Baştan başa birer gül bahçesi olan tarihî yamaçlarımız yerine, gidip gidip başkalarının dikenliklerine takıldık. Kendi bahçelerimizdeki onca bülbül nağmelerine rağmen saksağan sesi dinleye dinleye bir hâl olduk.

Hususiyle son yıllarda millî tabiat ve millî karakterimiz itibarıyla bir hayli deformasyona maruz kalmış olmalıyız ki, artık kendimiz olmadan utanıyor, bize ait birkaç bin senelik değerlerimize sırt çeviriyor ve mânâ köklerimizi, tarihî dinamiklerimizi -hepimiz öyle düşünmesek de- inkâr ediyoruz. Eskimeyen o muhteşem eski mirasımızı âvâz âvâz dört bir yanda ilan edip, kendi derinliklerimizi herkese duyuracağımıza, bir kısım mütegalliplerin, kulaklarımızı tırmalayan hırıltılarını dinliyor ve bir mânâda iç bulantılar yaşıyoruz.

Biz, milletçe devletler arası muvazenede o muhteşem yerimizi kaybettiğimiz günden beri dünyayı başıboşlar idare ediyor; insanlığın kaderi bulaşıklara emanet. Her yerde yağmacılar arpalık peşinde.. yeryüzü nimetleri nankörlerin kontrolünde.. hak düşüncesi, insaf ve adalet mülâhazaları, ara sıra, canı yanmışlarca seslendirilen imdat çığlığı gibi bir şey.. silinip gitmiş, yüreklerden merhamet ve şefkat hissi.. körelmiş vefa, sadakat ve güven duygusu, unutulmuş gibi şeref, itibar ve haysiyet tutkusu.

Evet asırlar var ki biz, en hayatî millî değerlerimizi unuttuk ve yüzlerce seneden beri geliştirdiğimiz kültür mirasımızdan bütün bütün yüz çevirdik. Dahası dünyanın dört bir yanından derleyip millî ve dinî değerlerimizin yerine ikame etmeye çalıştığımız o bize ait olmayan yabancı telakkilerle genç nesillerin zihinlerini bulandırdık. Artık, pek çoğu itibarıyla avareleştirdiğimiz bu nesiller, kendi değerlerine sövüyor, millî ruh ve millî düşünceyi tahkir ediyor, eski mirasa ait her şeyi yıkmaya çalışıyor ve bölük-pörçük olmuş farklı kulvarlarda hep “hiç”lere koşuyor. Bütün bunlara karşılık, olup bitenleri doğru görüp, doğru düşünüp, doğru yorumlayanların sayısı da az değil; ne var ki pek çoğu itibarıyla bunlar da, ağızlarına fermuar vurulmuş gibi yutkunup duruyor ve hep bir sessizlik murâkabesi yaşıyorlar. Bazen seslerini yükseltip birkaç adım atsalar da, küçük bir tazyik ve önemsiz bir tehdit karşısında, önce durdukları yerin dahi gerisine çekilerek sürpriz mazhariyetler beklemeye koyuluyorlar. Bu hâlleriyle onlar da, ya tevekkülü tevâküle karıştırıyor ve kendi kendileriyle iç çelişkiler yaşıyorlar, ya da durmaları gereken yerde duramadıklarından ve konumlarının hakkını veremediklerinden, Allah’la olan münasebetlerini kirletiyor, millet düşmanlarını da cesaretlendirmiş oluyorlar. İradelerinin hakkını verip kendileri olacaklarına, iradesizliklerine kurban gidiyor ve başkalarının gelip üzerlerinde hâkimiyet kurmalarına hep açık duruyorlar.

Evet, seneler var, sağlam bir geçmişi olan bu millet, sürekli kalb ve kafa ayrılığıyla kıvranıp duruyor; ne kâinat ve hâdiseler adına mâkul bir yorum ortaya koyabiliyor ne de sosyal olayları doğru okuyabiliyor. Aval aval bakıyor çevresine ve sürükleniyor değişik rüzgârlarla şuraya-buraya. Doğrusunu söylemek gerekirse kendimize gelip akıl, göz ve gönül ufkundan bütün varlığı, bütün şuûnu ve kendimizi yeniden dosdoğru okuyacağımız, yepyeni bir tahlil ve terkiple (analiz ve sentez) bir kere daha kendimizi ifade edeceğimiz âna kadar bu dağınıklık sürüp gideceğe benzer. Keşke bu mâkus kaderimizi değiştirebilseydik! Keşke Allah’ın bize bir lütfu olan konumumuza göre sağlam bir duruşa geçerek mazhariyetlerimizin hakkını eda edebilseydik! Ne acıdır ki eda edemedik; hatta şu anda da sadece olup biten hâdiseler karşısında ciddî bir şeyler yapamama acziyle yer yer kıvranıyor; zaman zaman da elem ve kederlerimizi sinelerimize gömerek kâh yutkunuyor, kâh gözyaşlarıyla boşalıyor; ama her zaman içimizi kanatan bir hicran yaşıyoruz.. böyle bir durumda da ne Cenâb-ı Hakk’a karşı ne de milletimize karşı sorumluluklarımızı yerine getirdiğimizi söylememiz mümkün değil…

Keşke bu ölçüde olsun bütün bir millet olarak vefa düşüncelerimizi koruyabilseydik! Hiç olmazsa oturup içimizi Allah’a dökerek ağlayabilseydik! Yapamadık ve kendimize ait düşüncelerimizi tam koruyamadık.. bütün benliğimizle Hakk’a yönelip içimizi O’na açamadık.. yıllar var hep duygusuz yaşadık.. duygusuz oturup kalktık. Oysaki, milletçe durduğumuz yer itibarıyla bizim de âleme söyleyeceğimiz bir kısım gönül hikâyelerimiz olmalıydı! Geleceğin dünyasında, bizim düşünce ibrişimlerimizden de bir kısım atkılar bulunmalıydı! Bizler dünyada yalnızlığın, yetersizliğin gurbetini yaşamamalıydık; gamımızı, kederimizi paylaşacak bir kısım kimseler bulup onlarla el ele tutuşarak yürümeliydik kendimiz olmaya doğru…

Vakit henüz geç sayılmaz; önümüzde dünya kadar fırsatlar var.. Hakk’a adanmış ruhların sayısı ise hiç de az değil. Zannediyorum, geriye sadece aşk u şevkle dizginleri gerip Allah’a dayanmak, O’nun kapısının tokmağına dokunup içimizi dökerek gözyaşlarıyla “Biz geldik.” diyebilmek kalıyor. Şimdi gelin, bunca zamandır ağlanacak hâlimize gülmelerimize bedel biraz da gönül heyecanlarımız ve gözyaşlarımızla kendimizi ifade etmeye çalışalım.

Kaynak: Beyan / M.Fethullah Gülen

Mübarek Bir Coğrafyanın Gurbet Yılları yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.