Acı, suç ve ölüm din felsefesinde kötülük problemi (theodesi) başlığı altında incelenir. Dinler de ölüm, hastalık, felaket ve suç gibi insana acı veren temel sorulara cevaplar arar. Bu bir açıdan acı ve keder sebebi olan olaylara anlam arayışıdır. Anlam arayışı insanın bireysel olarak kötülük problemini aşmasına yardımcı olabilir. Ancak bu problemin metafizik ve ontolojik açıdan da izah edilmesi gerekmektedir. Metafizik, ontolojik ve psikolojik seviyeler birbirini tamamlar. Bundan dolayı Bediüzzaman Said Nursi’nin eserlerinde kötülük problemini metafizik, ontolojik ve psikolojik açıdan ele alır. Mesela ölümü anlatırken, ölüm sonrasının bir yokluk olmadığını ebedi hayatın ölümden sonra başladığını ifade ederek, ölümün bir ebedi hayata geçiş kapısı gibi olduğunu söyler. Ayrıca ölümün ontolojik açıdan bir yokluk, çözülme ve bozulma durumu olmadığını, hayat kadar ölümün de bir gerçekliği bulunduğunu ifade eder. Ona göre ölüm, negatifi olarak var olan bir şey değil -her ne kadar biz öyle algılayabilsek de- ölüm bizzatihi var olan bir varlığa sahiptir; bundan dolayı da Allah Teala’nın Muhyi sıfatı gibi Mümit (öldüren) sıfatı vardır. Hayatı ve ölümü yaratan O’dur. Ölüm sonsuz bir yokluk yani idam değil, aksine ebedi varlık kazanma ve sonsuz bir hayatın başlangıç noktasıdır. İnsan ölümün anlamını doğru kavradığı zaman onun yüzüne gülümseyerek bakabilir. Nitekim Bediüzzaman ölümü “Sizlere müjde! Ölüm idam değil, sönmek değil, yokluk değil, tesadüf değil, failsiz bir çöküş değil; bilakis Hakîm ve Rahim bir Yaratıcı tarafından bir terhistir, bir tebdil-i mekandır, ebedi saadet yurduna, asli vatana bir sevkiyattır” diye açıklar. Hasılı ölüm, insanın gözünün önünde duran ve sürekli birilerinin asıldığı bir darağacı değil, ebedi alemlere açılan bir geçiş kapısıdır.

Kötülük problemini aşmak, bireysel açıdan olduğu kadar toplumsal açıdan da zordur. Toplumun her kesimini kuşatan tabii afetler, hastalıklar, savaşlar ve benzeri acı ve keder kaynağı olayları aşmak da oldukça zordur. Bu tür olaylar da toplumsal travmalara yol açar. Ayrıca bir grubun, cemaatin ya da hareketin topluca maruz kaldığı baskılar ve acılar da grup üyeleri arasında ciddi psikolojik problemlerin yaşanmasına sebep olabilir.

Tarihte karşımıza çıkan ihtilaf ve tefrikaların birçoğu büyük siyasi krizlerin ve acıların arkasından ortaya çıkmıştır. Zira insanlar, büyük acılara farklı perspektiflerden çözümler üretmişlerdir. Bazıları yalnızca metafizik açıdan yaklaşmış, kimi ontolojik kimi de psikolojik açıdan acıyı ve kötülüğü açıklamaya çalışmıştır. Halbuki her üç alanı birden dikkate almadan kötülük probleminin kapsayıcı bir çözümüne ulaşmak mümkün değildir. Ayrıca kişinin bireysel olarak karşılaştığı acıları ve sosyal acıları her iki düzlemde açıklayabilmesi gerekir. Aksi takdirde bir kişi bireysel acısına katlandığı halde toplumu ya da ait olduğu grubu suçlamaya devam edebilir ya da tam tersi bir durumla karşılaşmak da mümkündür. Her iki durumda da acı ve kederden kurtulmak mümkün değildir. Bundan dolayı son yıllarda yaşanan bireysel ve sosyal ölçekteki acılar karşısında sağlıklı bir duruş geliştirmek için kötülük probleminin çok boyutlu ele alınması gerekmektedir.

Özellikle bir dini harekete mensup insanlar hem bireysel açıdan hem grup olarak hem de ülke siyaseti açısından üç katmanlı bir acı sarmalıyla yüzleşmek zorundadır. Bu girdaptan çıkabilmek için çekilen acıları yalnızca tek bir perspektiften değil metafizik, ontolojik ve psikolojik açılardan ele alarak anlamlandırmak gerekmektedir. Acıyla yüzleşmekten kaçmadan, acıyı doğru anlamlandırabilirsek, yine Viktor Frankl’ın dediği gibi “Acı içinde bile olgunlaşır, onunla büyürüz; bu bizi daha donanımlı ve daha güçlü yapar”.

Acı ve ızdırapla olgunlaşmak mümkün müdür? | AYHAN TEKİNEŞ yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Kitabın ilk bölümünde imanın asılları (Usûlu’l-imân) başlığı ile Allah’a iman esaslarını anlatır. Burada anlattığı iman esasları görünüşte akait kitaplarında anlatılan Allah’ın birliği, ortağı olmadığı ve Allah’ın kudreti ve ilmi gibi klasik konulardır. Ancak sultanlara hitaben yazıldığından dolayı bu eserde itikat esaslarının anlatımında sultanların uyarılması hedeflenmiştir. Gazali, iman esaslarının içine siyaset teorisini ve kritiğini büyük bir ustalıkla yerleştirmiştir. Mesela yukarıdaki metinde önce sultana yaratıcı olmadığı, diğer bütün varlıklar gibi yaratılmış olduğu hatırlatılmaktadır. Böylece daha ilk cümlede yöneticilerin kendilerini farklı ve üstün görmesini kritik eder. Zira yaratılmış tüm varlıklar yaratılmış olmak açısından eşittir. Bundan dolayı da kanun önünde eşit olmalıdır.

Tek adamın idare ettiği saltanat yönetimlerinde, sultanların en büyük korkusu kendilerine rakip çıkması ve güç paylaşımıdır. Gazali, ‘’Eşi ve benzeri, ortağı olmayan yegâne varlık Allah’tır’’ diyerek sultanların, güç paylaşımı konusundaki vehimlerini tadil eder. ‘’Herkes O’na muhtaçtır; O’nun hiçbir şeye ihtiyacı yoktur’’ cümlesi ile de yöneticilerin halkı ben besliyorum, ben olmasam aç kalırlar şeklindeki iddialarına zımnen cevap verir.

Allah’ın kudret sıfatını anlatırken Gazali’nin kullandığı kelimeler ise ‘’Kadîr, Malik, mülk, taht, kürsü, hakimiyet (kahr), boyun eğme, irade, zülümden beri olmak ve yücelik’’tir. Bu kelimeler İslam siyaset teorisinin de temel kavramlarıdır. Sultanların yönetim esnasında kullandığı bu kavramların gerçek ve mükemmel manada yalnızca Allah’a ait olduğunu vurgulayarak Gazali, adeta sultanlara sen yalnızca emanetçisin, mülkün tek sahibi Allah’tır mesajını verir.

Gazali, dördüncü asılda Allah Teala’nın ilim sıfatını anlatırken, ‘’Allah Teala, her bilinebilecek olanı bilir; ilmi her şeyi kuşatmıştır. En ulvi alemlerden yeryüzüne kadar O, her şeyi ilmiyle kuşatır. Zira bütün her şey O’nun ilmiyle ortaya çıkar; O iradesi ile her şeyi yaratır ve kudretiyle vücut verir’’ der. İdarecilerin idare ettiği coğrafyadaki her şeyi bilme arzusu, olayları kontrol etme düşüncesi, her şeye istedikleri şekli verme hırslarını dolaylı olarak tenkit eder. Sultanlara ilim ve kudretlerinin sınırlılığını hatırlatarak tam tevhide yönelmeleri gerektiğini vurgular.

İmam Gazali, Selçukluların kudretli veziri Nizamülmülk’ün sarayında yıllarca kalmıştır. Devleti ve yöneticileri yakından tanır. Onun içerden ve yakından yaptığı gözlemler, tespitlerinin değerini daha da artırmaktadır. Ayrıca karakteri ve istiğnası, siyasetçiler hakkındaki gözlem ve tespitlerini anlamlı kılar. Bir ilim adamının gelebileceği en yüksek yöneticilik konumuna geldiği halde görevini bırakıp, zühdü ve fakirliği seçmesi Gazali’nin güç ve makam peşinde değil hakikatin peşinde koştuğunu gösterir.

Gazali, idarecilere yaptığı nasihatlere iman esaslarını hatırlatarak başlayarak, yöneticiler için en önemli niteliğin itikatta istikamet olduğunu vurgular. Özellikle tek adam yönetimlerinde kudretli sultanların uluhiyet iddia edecek kadar yoldan çıktığını gösteren örnekler hatırlanırsa Allah’ın ilim, irade ve kudretine inanmanın ne kadar önemli olduğu anlaşılır. Firavun ve Nemrut’un uluhiyet iddia etmesini ve sonuçlarını Kur’an-ı Kerim bize tasvir eder. Ayrıca Fatımi halifesi Hâkim Biemrillah gibi uluhiyet iddiasında bulunan zorbaların yaptığı zulümler de sultanların kendilerinde tanrısal güçler bulunduğunu zannetmesinin zulmün en önemli sebeplerinden birisi olduğunu göstermektedir.

Gazali’nin sultanın bilmesi ve riayet etmesi gereken imanın on aslı üzerinden yaptığı siyaset kritiği, inanç esaslarından, pratik birçok alandaki uygulamaları eleştiri ve tashihte yararlanmanın mümkün olduğunu göstermektedir. İnanç esaslarına uygunluk üzerinden yapılan kritiklerde, iman-küfür ikilemine girmeden iman ilkelerinin gölgesinde bireysel olgunlaşma yoluyla amellerin, yani davranış ve fiillerin iyileştirilmesinin mümkün olduğunu söyleyebiliriz.

Siyasetçilerin âdil ve güvenilir olması tabii ki imanla sınırlandırılamaz. Rasyonel ilkelerle hareket eden seküler ve hümanist pek çok iyi ve başarılı siyasetçi örneğini hem tarihte hem de bugün batı demokrasilerinde görmekteyiz. Siyasetçi için gerekli tevazu, bencillik ve kibirden uzak olma, kendisinden önce halkı düşünme, gücünü kötüye kullanmama gibi olumlu nitelikler pekâlâ pek çok farklı yolla elde edilebilir. Gazali ise bize bu niteliklerin Allah’a iman gibi siyasetten en uzak soyut metafizik bir konu üzerinden ele alınmasının mümkün olduğunu göstermiştir.

Siyasete ilişkin esasları ötekileri dışlamak için kullanan bazı Müslüman politikacıların ya da inancı ideolojik bir araç olarak kullanan İslamcıların aksine Gazali iman esaslarını politikacının bireysel olgunluğa ulaşması için yol rehberi olarak sunmaktadır. İman esaslarının zannediyorum içselleştirilmesi ve hayatımızı şekillendirebilmesi için Gazali’nin bu yaklaşımı bizim için güzel bir örnektir. İtikatta da ilm-i hal yani hale ve makama uygun itikat bilgisi, bir çok güncel problemin çözümünde bize yol gösterebilir.

İman Siyaset İlişkisi | AYHAN TEKİNEŞ yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Hizmetten.com yazarı İsmet Macit

Köln’de 21 Mayıs tarihinde yoğun bir katılım ile başlayan yazarların, okurları ile buluşmasında yüzlerce kişinin ziyareti ile devam ediyor. Fuarda imza günü düzenleyen yazarlar Ahmet Kurucan, İsmet Macit, ilk gün okurları ile bir araya gelirken, ikinci gün Prof. Dr. Muhittin Akgül, Prof. Dr. Ayhan Tekineş ve Fikret Kaplan kitap severlerle bir araya gelecek.

Yoğun bir katılımın olduğu yazarların, okurları ile buluşmasında kitapseverler bu tür etkinliklerden dolayı Line Marketing’e teşekkür etti. Yazarların okurları ile buluştuğu Köln programına yoğun bir katılımın olmasından dolayı memnuniyetini dile getiren yazarlar ise, Line Marketig’e bu organizasyonundan dolayı teşekkür etti. Çevre illerden gelen okurlar için Anadolu mutfağına ait yiyecek ve içecek kermesi de düzenlendi. Programa katılan aileler gün boyu ailecek neşeli saatler geçirdi ve yazarlar ile sohbet etme imkânı buldular. Yazarların, okurlar ile buluşma programı Köln, Berlin ve Stuttgart’da organize edildiği açıklandı. Çok sayıda kitabın sergilendiği ve yeni çıkan kitapların tanıtıldığı program gece geç vakitlere kadar devam etti.

Kitap severler Köln’de yazarlar ile buluştu yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Prof. Dr. Ayhan Tekineş, Hadis ile ilgili akıllardaki soruları cevaplıyor. Wise Institute YouTube kanalında Hadis Usulü derslerinde Tekineş, Hadis Usulü İlminin Gayesi  İmam-ı Malik ve Muvatta adlı eseri, Altın Sened Zinciri ne demektir?, Sahih Hadis’in Ana kriterleri nedir? gibi soruları cevapladı.

Hadis Usulü Dersleri – 1  Prof. Dr. Ayhan Tekineş

Hadis Usulü Dersleri – 2  Prof. Dr. Ayhan Tekineş

Sahih Hadis’in ana kriterleri | Prof.Dr. Ayhan Tekineş yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.