Türkiye’de baskı altındaki milyonlar için adalet talebiyle düzenlenen buluşmaya saatler kaldı. Programın detayları kamuoyuyla paylaşıldı. Peaceful Actions Platformu öncülüğünde gerçekleştirilecek etkinliğe 17 uluslararası sivil toplum kuruluşu destek veriyor. İnsan hakları savunucuları ve mağdurlar, Avrupa Konseyi ve AİHM önünde yapılacak eylemlerle Türkiye’nin AİHM kararlarını yıllardır uygulamamasına karşı Avrupa kurumlarını daha somut adımlar atmaya çağıracak.

AİHM’in Yalçınkaya v. Türkiye (2023) ve Yasak v. Türkiye (2026) gibi açık insan hakları ihlali kararlarına rağmen, bu kararların hem yürütme hem de yargı makamları tarafından görmezden gelindiği hatırlatılacak.

Programın Detayları

Avrupa Konseyi önünde gerçekleştirilecek etkinlikte gün boyunca yürüyüş, sahne etkinlikleri ve çeşitli buluşmalar yer alacak.

Program, saat 10.00–11.00 arasında park alanındaki toplanmayla başlayacak. Bu süreçte katılımcılar yürüyüş hazırlıklarını tamamlayacak. Saat 11.00 ile 12.00 arasındaki yürüyüşte ise Türkiye’den ve Avrupa’nın farklı ülkelerinden gelen insan hakları savunucuları, sloganlar ve müzikler eşliğinde adalet çağrısını dile getirecek, toplumsal hak ihlallerine dikkat çekecek.

Futbolla adalet mesajı

FIFA Dünya Kupası dönemine denk gelen buluşma, “Tek Dünya, Tek Adalet” temasıyla sembolik bir eylemle başlayacak. Farklı ülkeleri temsil eden 11 kişi, futbol dizilişiyle “One World, One Justice.” pankartı arkasında yürüyerek adalet için birlik mesajı verecek. Bu sırada kortejde adalet ve hak mücadelesini simgeleyen evrensel kahraman figürleri Batman ve Superman birlikte yer alacak.

Avrupa Konseyi’ne ve AİHM’e mektup verilecek

Etkinlik sırasında Avrupa Konseyi ve AİHM yetkililerine, Türkiye’deki hak ihlallerine ilişkin somut taleplerin yer aldığı mektuplar teslim edilecek. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset’e hitap edilen ve Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi, Bakanlar Komitesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin üst düzey yetkililerinin de “bilgi için” eklendiği mektupta özetle, hukuksuzlukların artık sadece Türkiye meselesi olmadığı, Avrupa insan hakları sisteminin bir sınavı olduğunun altı çizilerek, Avrupa Konseyi’nden Türkiye’deki insan hakları ihlalleri ve uygulanmayan AİHM kararları karşısında daha güçlü, somut ve koordineli adımlar atması istenecek. Daha sonra mektuplara imza atan insan hakları örgütleri adına basın açıklaması yapılacak.

Etkinlikler, 12.00–15.00 saatleri arasında düzenlenecek sahne programıyla devam edecek. Bu bölümde sanatsal performansların yanı sıra konuşmalar gerçekleştirilecek. Programda insan hakları ihlalleri, demokratik değerlerin korunması ve hukukun üstünlüğü gibi başlıklar öne çıkacak. Sahnedeki konuşmacılar arasında Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (PACE) üyeleri ve bu kararların uygulanmamasından doğrudan etkilenmiş kişiler yer alacak. Platform, Avrupa Konseyi’ni yetkisini tam kullanmaya, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin otoritesini savunmaya ve bağlayıcı kararların daha fazla gecikme olmaksızın uygulanmasını sağlamaya çağırıyor.

Gün sonunda katılımcılar alanda kurulacak stantları ziyaret edebilecek, sivil toplum kuruluşlarıyla iletişime geçebilecek ve gönüllü destek imkânları hakkında bilgi alabilecek.

Adalet Duvarı’na katılımcılar düşüncelerini yazacak

Türkiye’de mahkeme salonlarında ve devlet kurumlarında bulunamayan adaleti dünyaya duyurmak amacıyla kurulan “Adalet Duvarı”nda adaletsizlikler görsel bir dille anlatılacak; katılımcılar da kendi adalet taleplerini yazı, çizim, grafiti ve renkler aracılığıyla ifade edebilecek.

Adalet ihlalleri ve mağduriyetler anlatılacak

Etkinliklerde farklı sembolik eylemler ve tiyatro oyunuyla adalet ihlalleri ve mağduriyetler görünür kılınacak:

• Ege ve Meriç temasıyla göç yollarında çocuklarıyla birlikte hayatını kaybedenler, tutuklu siyasetçi, gazeteci ve hak savunucuları ayrıca KHK mağdurları ile diğer mağdur gruplar anlatılacak.
• Tiyatro gösterisi, bir öğretmenin yaşadığı adaletsizlik üzerinden geniş çaplı hak ihlallerini sahneye taşıyacak; AİHM kararlarına uyulması çağrısı yapılacak.
• Cezaevi mektupları, mahpusların gerçek mektuplarını postacılar katılımcılara dağıtacak.
• “Çalar saat” eylemi, geciken adalete dikkat çekecek
• “Esir Oyuncaklar ve Avrupa Yıldızları” projesi ise çocuk mağduriyetlerine odaklanarak AİHM kararlarının uygulanmamasının etkisini sembolik olarak anlatacak.

Tüm etkinlikler adalet, insan hakları ihlalleri ve özellikle çocuklar ile mağdurların durumuna dikkat çekmeyi amaçlıyor.

Katılımcılar için bazı önemli hatırlatmalar

Organizasyon kapsamında katılımcılar için bazı önemli hatırlatmalar da yapıldı.

• Getirilen şahsi eşyalar ihtiyaç duyulabilecek eşyalar çerçevesiyle sınırlı olmalı.
• Hava şartlarına bağlı olarak kişisel ihtiyaçlar düşünülmeli (şapka, yağmurluk vb.).
• Mobil internetin sınırlı olabileceği göz önünde bulundurulmalı.
• Yolda oluşabilecek yoğunluklar nedeniyle erken saatte hareket edilmesi tavsiye edilir.
• Toplanma yerine girişlerde, kurallara uyulması ve güvenlik birimleriyle iş birliği yapılmalı.
• Yapılan duyuru ve yönlendirmelerin dikkate alınması önemlidir.
• Program akışına uymayan davranışlardan kaçınılmalıdır.

Strazburg’daki 5. Adalet Buluşması: Avrupa Konseyi’ne ‘AİHM kararları Türkiye’de uygulansın’ çağrısı yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

O karar şöyleydi hatırlarsanız: “ByLock kullanmak, Bank Asya’da hesabı olmak” suçlamalarıyla, mahkûm olan Yüksel Yalçınkaya’nın 2020 yılında açtığı davada, AİHM, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) adil yargılanma hakkını düzenleyen 6. maddesinin 1. fıkrasını, “kanunsuz suç olamayacağı ilkesini” düzenleyen 7. Maddesini ihlal kararı verdi.

İşte, o yazar, bu kararla alakalı yazdığı yazısında; yıllardır yazıları ve TV programlarıyla destek verdiği iktidarı kıyısından köşesinden, şöyle biraz ucundan eleştirmeye çalışmış.

Ve sonra da yazısını şöyle bitirmiş: “AİHM’in verdiği bu karar, uzun hukuk mücadelesini göze almış sayılı insan grubunun ulaştığı bir sonuç. Bir de o yolları deneyemeden yıllarını cezaevinde geçiren yurdum insanı var. Onlar hesaplarını dünyadaki “Büyük Daire”ye değil, başka bir “Büyük Daire”ye havale ediyorlar. Anlayan için onun anlamı daha derin.”

İşin doğrusu ben, hakikati onun gibi eğip bükmeye, dudak ucuyla söylemeye hiç niyetim yok. Zira, Kur’an’ın bu konuda şöyle diyor: “İşte herkesin hesap defteri önüne konuldu. Mücrimlerin defterdeki kayıtlardan korktuklarını ve şöyle dediklerini görürsün: “Eyvah bize! Bu deftere de ne oluyor? Ne küçük koymuş, ne büyük, yazılmadık şey bırakmamış!..” (Kehf, 49)

Şimdi hakikati bu şekilde ifade ettikten sonra, kendisine şunu sormak istiyorum. Siz hala 15 Temmuz’un bir darbe! olduğunu inananlardan mısınız? O zaman size bu yazının çerçevesi içinde on soru soracağım.

Birincisi: Siz o gün başbakan olsaydınız, ordusuna sahip çıkamamış bir Genelkurmay Başkanı’nı hala görevde tutar mıydınız? Üstüne üstelik, daha sonra Savunma Bakanlığı koltuğuna oturtur muydunuz?

İkinci: Sır küpüm dediğiniz MİT Başkanı, size böyle bir darbe! girişiminden haberdar etmiyor ve siz hadiseyi eniştenizden öğreniyorsunuz. Böyle bir istihbarat şefini görevde tutmaya devam eder miydiniz? Yıllarca o görevde tuttuğunuz yetmezmiş gibi bir de mükafat olarak Dış İşleri Bakanlığı koltuğuna oturtur muydunuz?

Üçüncüsü: Hem bu köşe yazınızda hem de bundan önceki yazılarınızda, “evet darbeciler vardı” ifadesi doğrudan doğruya cemaate ve onun başında görünen Fethullah Gülen Hoca Efendiye izafe edilen bir cümledir. Peki Hocaefendi’nin CNN ve CBS’ye verdiği röportajda darbe girişimiyle ilgili olarak; “Böyle bir iddia varsa hakikaten uluslararası bir organizasyon bu meseleyi tahkike alsın. Hakikaten var mı yok mu ona göre karar versinler. Yalan bile olsa, sahte şahitlere para verilip iftira kağıtları imzalatılsa bile çıkacak sonuca ben razı olurum” dediğini sen de duydun. Yıllardır iktidarın “Fetö” diskurunu sakız gibi ağzında çiğnemek yerine bir gün Hocaefendi’nin bu meydan okumasına karşı iki satır yazmak aklına geldi mi?

Dördüncüsü: Sadece başındaki komutanların emrini yerine getiren Askeri öğrenciler, müebbet hapis cezası aldıklarında “Yahu bu çocukların yerinde bizim çocuklarımız da olabilirdi” dedin mi?

Beşincisi: Öğretmen Gökhan Açıkkollu işkenceyle öldürüldü. Hainler mezarlığına gömülmek istendi. Sonra da suçsuz olduğu anlaşıldı ve görevine iade edildi. Peki sen onun yetimleri ve arkada kalan dul eşiyle ilgili bir şey söyledin mi?

Altıncısı: Yatalak hasta, doksan yaşına ulaşmış Mustafa Türk o haliyle “Cezaevi senin, İstanbul Adli Tıp benim” sürüklenirken siz Mars’ta mı yaşıyordunuz?

Yedincisi: Senin de yıllarca program yaptığın STV Genel Yayın Yönetmeni Hidayet Karaca, bir dizi senaryosundan dolayı yıllardır tutuklu. Hiç ağzını açıp “Yahu ben kendisini tanırım. Bu yaptığınız zulümdür” diyebildin mi?

Sekizincisi: Hatırlarsan Yeni Şafak Gazetesinden iktidar seni attırmıştı. O zaman, Gazeteciler ve Yazarlar eski Başkanı Harun Tokak, Bugün Gazetesine seni tavsiye etmişti. Bu tavsiye üzerine yıllarca orada yazdın. Hani senin de ağzına pelesenk yaptığın “vefa” nerede kaldı? İnsanlığın barış ve huzuru için ülkenin her kesiminden insanları bir araya getirip Abant Platformları düzenleyen bu insan için, “Yahu, Harun Hoca darbeyle ilişkilendirilecek en son adamdır” diyebildin mi?

Dokuzuncusu; Senin de meslektaşın olan bir çok yazar sadece yazdıkları köşe yazılarından dolayı hala içerdeler. Sen, yazdığın en son yazıda mevcut iktidarın 28 Şubat sürecinde yaşadığı zulümleri bertaraf etme adına çıkardığı bir kanun maddesine atıfta bulunuyorsun. Nedir o madde? “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır” Peki, AİHM bu kararı almadan önce, bunca zulmü pervasızca işleyen iktidara bu maddeyi hatırlattın mı?

Sevgili ?…, bu hamur çok su götürür. Bence siz başkalarının savcısı olmak yerine kendinizin muhasebe memuru olsanız daha isabetli olur. Zira senin deyiminle “Büyük Daire” dini ifadesiyle “Mahkeme-i Kübra” dediğimiz o gün: “Oku bakalım, tercih ve eylemlerinle yazmış olduğun kitabını; bugün kendi hesabını görmek için, bizzat kendi vicdanın yeter sana!” (İsra Suresi, 14) denildiğinde sen de ben de bütün çıplaklığıyla hakikati göreceğiz.

Geç kalmış bir yazı… yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.

Mahkeme verdiği kararla en açık tabiriyle “Türkiye’de hukukun olmadığına” hükmetti. Daha hukuk birinci sınıfta öğretilen “kanunsuz suç olmaz” kaidesinin defalarca ihlali, oluşturulan on binlerce hak ihlali ve mağduriyete dur diyerek uluslararası hukuk normları ile ülkeye hukuka derhal dönün çağrısı yaptı.

Tarihte antidemokratik rejimlerin oluşmasında mahkemeler hep başrol oynamışlardır. Maalesef bugün Türkiye’de mahkemeler kanunla değil siyasetle oluşturulan suçlardan (!) dolayı verilen ceza dolayısıyla zulme destek hatta ortak olmuşlardır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi verdiği bu kararla ülke mahkemelerinin evrensel hukuk normlarından kopuşunu tescillemiş kalite kontrolü yapmış ve maatteessüf adalet mekanizmasının sınıfta kaldığına resmen hükmetmiştir.

Verdiği bu hükümle:

• Cemaat mensuplarının adil yargılanmadığına
• Kanunsuz suç olmaz ilkesinin defalarca ihlal edildiğine
  Adil yargılanma hakkının mahkemelerce gasp edildiğine
• Türkiye’de özellikle KHK mağdurlarını atfedilen suçun esasen suç olmadığına
• Rejimin, yerini sağlamlaştırmak için belirlediği muhalif kesimi düşman ilan edip oluşmayan suçtan mahkemeler yoluyla mahkum ettiğine… hükmetmiştir.

Peki bundan sonra iç hukuk açısından mahkemenin aldığı bu karar ne kadar etkili olacaktır?

Normal şartlarda Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 90. Maddesi gereğince iç hukuku bağlaması gerekir. Uluslararası anlaşmaların bağlayıcılığı ile ilgili hüküm ilk defa 1961 Anayasası’nın 65.maddesinin son fıkrasında yer almıştır: “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında 149 uncu ve 151 inci maddeler gereğince Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.” Bu madde hemen hemen aynı şekilde 1982 Anayasasına aktarılmıştır ve maddenin giriş metni şu şekildedir: “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir.”

Ancak siyasetin karanlığı yargının üzerinden çekildiği zaman hakperest hakimler için AİHM aldığı bu karar bir emsal teşkil edecek ve evrensel hukuk normlarına daha çabuk geçiş olacaktır.

Bu kararın esas önemi Hizmet hareketinin bir suç örgütü olmadığının Türkiye’nin de imza attığı uluslararası bir anlaşma ile oluşturulan tüzel kişiliğin yargı organı tarafından tescillenmesi olmuştur. Mahkeme aldığı bu kararla Türkiye’yi yönetenlere hukuka dönün çağrısı yapmıştır.

Ülkeye hukuk avdet ettiğinde bu karar ile hak mahrumiyetleri daha hızlı giderilecektir. Bu karar ne hiçbir şey ne de her şeydir. Adalet için mücadele uzun soluklu bir maratondur ve en haksız insan hakkını aramayandır. Durduğu yerin meşruluğuna ve suçsuz olduğuna inanan insanlar bir taraftan yapılan zulmü anlatarak dünya çapında bir kamuoyu oluşturacak diğer taraftan yorulma bilmeden hak arayışına devam edeceklerdir.

Alınan bu kararın hayır kapılarını açması ve adaletin tecellisine katkısı olması dilek ve temennilerimizle…

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Ne Dedi? yazısı ilk önce Hizmetten üzerinde ortaya çıktı.